Çakmak, Yalçın

Kızılbaş/Alevîler, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Anadolu’daki Batılı misyoner, gezgin, bilim insanı ve resmî görevlilerin ilgisini çekti. Bu ilgi sonucu kaleme aldıkları inceleme ve değerlendirmelerinde ise söz konusu topluluklar hakkında detaylı bir yazın ortaya koydular. Oluşturulan bu yazının içeriği ise daha çok doğrudan gözlemler ve birbirlerine atıfla meydana getirdikleri zengin bir referans sistemine sahipti. Süleymaniye Kütüphanesi Yazma Eser Kütüphanesi’nde bulunan “Galatya’da Kızılbaşlar” başlıklı Osmanlıca el yazması da bu çalışmalardandır. Bu bakımdan ilk etapta, günümüze değin araştırmacıların dikkatini çekmeyen ve yazarı belirtilmeyen mezkûr el yazmasının muhteva itibarıyla Batılı bir kalemden çıktığı anlaşılmaktadır. Gerçekleştirilen incelemelerle birlikte yazmanın, Alman coğrafyacı Richard Leonhard’ın 1910’lerin başında Anadolu’da düzenlediği gezileri sonucu 1915 yılında kaleme aldığı Paphlagonia: Reisen und Forschungen im Nördlichen Kleinasienbaşlıklı kitabından istinsâh edilen “Ethnographische Beobachtungen” başlıklı bölümün “Die Kyzylbasches in Galatien” başlıklı alt kısmına ait olduğu tespit edildi. Çalışmanın, diğer Batılı kaynaklarla örtüşen ve onlardan beslendiği hususlarının olmasıyla beraber doğrudan Kızılbaş/Alevîler içerisindeki gözlemlere dayanıyor olması ona özgün bir karakter kazandırmaktadır. Bu ayrıcalıklı özelliğinden ötürü de incelenmeye değerdir. Bu makalede öncelikle Leonhard’ın adı geçen çalışmasının Almanca ve Osmanlıca metinleri arasında mukayese yapılarak teknik ve muhteva analizine girişilmiş, akabindeyse metnin Osmanlıca çevirisi olduğu gibi okurunun bilgisine sunulmuştur.

AtıfTR Dizin1

İncele

Badem, Candan

Bu makale 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Rusya'ya ilhak edilen üç sancaktan Çıldır ve Kars sancaklarında Rus hükümetinin kurmuş olduğu Kars askeri vilayetine (oblast) Anadolu'dan gelen Ermeni nüfusun göçünü ve Rus hükümetinin adı geçen vilayetteki iskan politikasını konu almaktadır. Çalışma Türk tarih yazımında genel kabul gören yaklaşımın aksine Rus çarlık hükümetinin Kars vilayetinde Ermenilerin iskanına sıcak bakmadığını savunmaktadır. Rus hükümeti 1890'lardaki “Ermeni iğtişaşatı” sırasında Anadolu'dan kaça- rak Kars vilayetine gelen mülteci (kaçkın) Ermenileri geri alması için Babıali'ye başvurmuş ancak Sultan Abdülhamid onları geri almamakta diretmiştir. Böylece Rus hükümeti sonunda Osmanlı İmparatorluğu'ndan büyükçe bir Ermeni mülteci nüfusunu Kars oblastına kabul etmek zorunda kalmıştır.

AtıfTR Dizin2

İncele