Yıldırım, Tunç

Türk sinemasının Yeşilçam öncesi uzun süren dönemi polisiye türü konusunda peküretken değildir. Yeşilçam sinemasının oluşum döneminde (1948-1959) kitlesel filmüretiminin sistemleşmesiyle birlikte beş hâkim sinema türü (melodram, tarihi film,komedi, polisiye ve köy filmi) standartlaşır. Bu türsel bağlamda yapımcılığına dönenKemal Film için Lütfi Akad-Osman Seden ikilisi, suç melodramı ile sembiyotik ilişkiyegiren polisiyeler üretir: Kanun Namına, Katil, Öldüren Şehir, Kanlarıyla Ödediler veİntikam Alevi gibi melez filmler 1952-1956 arasında melodram ile polisiye estetiğinisuç ve macera temaları etrafında harmanlar. Kemal Filmin basmakalıplaştırdığıpolisiye türe toplumsal, siyasal ve iktisadi yeni bir eleştirel görünüm kazandıran,ayrıca bu türü hem içerikte hem de biçimde modernleştiren eser toplumsal gerçekçisinema hareketinin öncüsü Gecelerin Ötesi’dir. Böylece, melodramın klişeleşmişuzlaşımlarından nihayet kurtulan polisiye türü realizm ile senkretik bir bağ kurar.Film sanatının olmazsa olmazları biçime ve biçeme olduğu kadar sinemasal türlerede odaklanan “estetik tarih” perspektifinden hareket eden bu makalenin amacı, Türksinema tarihyazımında türsel kimliği görmezden gelinip sadece sosyal ve realisttemsilleri hatta sosyolojik yönleri etrafında değerlendirilen Gecelerin Ötesi’ninpolisiyeyi nasıl yenilediğini kanıtlamaktır. Gecelerin Ötesi hangi estetik özellikleriylehem polisiye türüne hem de toplumsal gerçekçi harekete girer? Bu film, Akad-Sedentandeminin temellerini attığı polisiye film geleneğinden neden ve nasıl farklılaşır?Çalışmanın problematiği bu çerçevede belirlenmiştir. Makalenin teorik çerçevesive analitik yöntemi ise “sinema türü kavramını” basit bir taksonomi etkinliği ya daetiketleme şekli olarak değil de, ciddi bir “yorumlama kategorisi” olarak kabul edenRaphaëlle Moine’ın kuramsal yaklaşımına dayanır.

AtıfTR Dizin4

İncele

Yıldırım, Tunç

-

AtıfTR Dizin2

İncele

Yıldırım, Tunç

İlk kez Kanları ile Ödediler adlı suç melodramıyla kamera arkasına geçen Osman Seden’in üçüncü filmi, melez tür filmi örneği olan İntikam Alevi’dir. Dönemin Türk sinemasına hükmeden ikipopüler türü (polisiye, melodram) harmanlayan bu filmin biçimsel önemi kurgu estetiğine eklektik yaklaşımında yatar. Klasik Hollywood sinemasına (Kurumsal Temsil Tarzına) özgü şeffaflıkestetiğinin taşıyıcısı konumundaki tür sinemasının alametifarikası olan devamlılık kurgusunubaştan sona anlatıma bağımlı olarak kullanan yönetmen, filmin dokuz plandan oluşan kırk yedinci sekansında kurgu biçemini büsbütün değiştirir. Yakın plandan çekilmiş, filmsel kurmacaevrenle hiçbir alakası olmayan üç dış-öyküsel ara görüntü kullanan Seden sessiz sinemanıngörsel estetiğine modern montaj stili üzerinden hürmet eder.Makalenin amacı İntikam Alevi’ndeki “Sovyet Kurgu Okulu”nun estetik etkisini çözümlemektir.Bu sebepten çalışmanın kapsamı adı geçen filme özgü seçmeci kurgu üslubunun açıklanmasıyla sınırlanmıştır. Görsel sürekliliği ve akıcılığı kasten bozan, Rus yönetmen Sergei Eisenstein’inçarpıcı kurgu kuramıyla uygulamasını anımsatan bu biçimsel tercihin filmin üslubuna, estetiğine ve anlatım stratejisine olan katkıları nelerdir? Araştırmanın sorunsalı bu çerçevede belirlenmiştir. Yazının teknik yöntemi “sekans analizi” üzerine kuruludur. Öncelikle filmin teknikdekupajı verilecek (filmi meydana getiren çekimler ve sekanslar sınıflanacak), ardından kırkyedinci sekansın kurgu estetiği kapsamında ayrıntılı incelenmesi betimleme, çözümleme veyorumlama aşamaları üzerinden sırasıyla yapılacaktır.

AtıfTR Dizin2

İncele