Yazarlar
- Doğukan Demir(1)
- Edip Özbek(1)
Yayınlar
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2024Geç Osmanlı'dan Erken Cumhuriyet'e Dersim (Tunceli)'de toplumsal mühendislik
Doğukan Demir
Tunceli idari, iktisadi ve sosyal dokusuyla Dersim'in üzerine bina edilmiş bir yapıdır. Bu sürece dair resmi anlatıyı savunan ve eleştiren pek çok çalışma yapıldı ve yapılmaya devam ediyor. Öyle ki yer yer güncel politik süreçlerle bütünleşen ve akademik çerçevenin dışına çıkan tez çalışmalarını dahi görmek mümkündür. İşte bu denli canlı bir meseleye katkı sağlama amacındaki bu tez çalışması, Dersim'den Tunceli'ye geçiş sürecine odaklanıyor ve toplumsal mühendislikle ona giden süreçleri etnografik bir bakış açısıyla irdeliyor. Bu sebeple çeşitli toplumsallıkların bir arada ve geçişken olduğu bir ekosistemin, merkezi kuvvete ve ulusa entegre amacıyla toplumsal yapısından bireylerine kadar nasıl sınıflandırıldığı, ayıklandığı ve eritme potasına dahil edildiği birtakım kavramlara dayanarak gözlemlendi. Bununla beraber, Dersim aşiret halkının toplumsal, siyasal ve iktisadi açıdan dayandığı yapılar da ele alındı. Böylece, Dersim aşiretleri ile Osmanlı'dan Türkiye'ye doğru evirilen merkezi kuvvet arasındaki gerilimin zamanla bir çeşit egemenlik mücadelesine dönüştüğü ve hatta, geleneksel dönemde bile merkezin doğrudanlaşmasına yönelik bir meyil kazandığı gözlemlendi. Haliyle merkezi kuvvetin, Dersim ile sorununun modernleşmeden önce yapısal bir hal aldığı, modern zamanlarının çözümlemelerinin dahi gelenekselden gelen sürekliliklerle ilişkili olduğu anlaşıldı. Elbette, Dersim'e yönelik algı ve pratiklerin süreklilikleri ve kopuşları günümüzde yaygın olarak biliniyor. Fakat, pratiklerle alakalı sonuçların spesifik sorunsallar şeklinde yeterince belirginleştiğini söylemek mümkün değildir. Bu sorunsallardan biri de kentin göç dinamiğidir. Konu üzerine birtakım çalışmalar olsa da bu tez çalışmasının yaklaşımı göçü teşvik eden süreçlerin tarihsel ve yapısal arka planını daha fazla göz önünde bulundurmak üzerinedir. Çünkü, bölgeye dair algı ve pratikler sonucunda kurulan fiziki-düşünsel asayiş ortamı, halkı Dersim'den soyutlayan fakat Tunceli'ye de tam olarak dahil etmeyen veya edemeyen sonuçlara neden oldu. Bu durumun, fiziki olarak göçü teşvik ettiği gibi mekânsal olarak yarattığı kısmi yabancılaşma ve yersizleşme kaynaklı düşünsel bir boyutu da var. Haliyle bu tez, kasıtlı olup olmadığı net olmasa da toplumsal mühendislik süreçleri nedeniyle kendi nüfusunu dışarı atmayı otomatikleştirmiş bir "tahliye kenti" örneğini savunuyor.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2022Diyarbakırlı bir aydın: Dr. Yusuf Azizoğlu
Edip Özbek
Diyarbakır'ın önemli şahsiyetlerinden biri olan Dr. Yusuf Azizoğlu 1917 yılında Diyarbakır'ın Silvan İlçesinde dünya'ya gelmiştir. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesini bitirdikten sonra halkına hizmet etmek için memleketi Diyarbakır'ın Silvan İlçesine gelmiş ve Silvan Belediye Hastanesi Başhekimi olarak görev yapmıştır. 1946 yılında yapılan belediye başkanlığı seçimini kazanarak Silvan Belediye Başkanı olmuştur. Burada yaptığı büyük hizmetlerle adından söz ettiren Yusuf Azizoğlu, Diyarbakır'da siyasal açıdan en saygın değerlerden biri olmuştur. 1950 yılında ülke genelinde gerçekleşen 9. Dönem milletvekili seçimlerine katılan Azizoğlu, yapılan seçim sonucunda Demokrat Parti Diyarbakır milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisine girmiştir. 1954 tarihinde yapılan 10. Dönem milletvekili genel seçimlerinde Demokrat Parti'den tekrar milletvekili olan Azizoğlu, daha sonra Yeni Türkiye Partisine geçerek 1961, 1965 ve 1969 yıllarında yapılan milletvekili genel seçimlerinde YTP'den Diyarbakır Milletvekili olmuştur. Mecliste çalışkanlığıyla tanınan Azizoğlu, milletvekilliği yaptığı süre boyunca çeşitli konuşmalar yapmış ve önergeler vermiştir. Yeni Türkiye Partisi'nin kurucularından biri olan Azizoğlu, bir dönem de bu partinin genel başkanlık görevini yapmıştır. İsmet İnönü başkanlığında kurulan 27. hükümetin Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı görevini yapan Azizoğlu, yaptığı hizmetlerle adından söz ettirmiştir. Tıp doktoru olmasından dolayı Türkiye'deki sağlık sorunları hakkında bilgi sahibi olan Azizoğlu, Sağlık Bakanlığı döneminde özellikle halk sağlığı ile ilgili girişimlerde bulunmuştur. Bucak ve köylere sağlık ocaklarının açılmasını sağlayarak buralarda hekim bulundurma şartlarını sağlamıştır. Birçok hastane ve Sağlık Koleji'nin kurulmasını sağlamış, sağlık sigortası konusunu da meclis'te gündeme getirerek onunla ilgili çalışmalar başlatmıştır. Diyarbakırlı bir aydın ve hizmet adamı olarak tarih sayfalarında yer alan Dr. Yusuf Azizoğlu, milletvekili iken 1 Mayıs 1970 yılında Ankara'da vefat etmiştir. Bu çalışmanın hazırlanmasında başta Cumhurbaşkanlığı cumhuriyet arşivinde yer alan ana kaynaklar, TBMM Kütüphanesinde yer alan zabıt cerideleri, Ankara Milli Kütüphanede bulunan süreli yayınlar ve araştırma/inceleme eserlerden istifade edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dr. Yusuf Azizoğlu, Diyarbakır, Demokrat Parti, Yeni Türkiye Partisi, Milletvekili, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı