7509 numaralı teşrifat defterinin (H.23/07/1214-M.21/12/1799) transkripsiyon ve değerlendirmesi

Bu tez, Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi'nde yer alan TS.MA.d.7509 numaralı defterin transkripsiyonu ve analizi çerçevesinde Osmanlı teşrifat sistemi üzerine odaklanmaktadır. Söz konusu defter, Hicrî 1214 (Miladî 1799) yılına ait olup, Osmanlı saray protokolünün işleyişi, tören düzenlemeleri ve saray hayatına dair zengin içerikler sunmaktadır. Özellikle dönemin Darüssade Âğası olan ve sonradan Halil Paşalı olarak bilinen Küçük Bilal Âğa'nın gerçekleştirdiği ihsanlar, mevlid-i şerif sırasında, camiye ve Enderûn'a gidişlerde yapılan törenler, Eski Saray'a verilen hediyeler, bayramlar ve Nevruz gibi özel günlerdeki sunumlar kayıt altına alınmıştır. Defterde yer alan bilgiler yalnızca teşrifat sistemine değil, aynı zamanda dönemin saray mutfağı, giyim-kuşam kültürü, yeme - içme alışkanlıkları, ekonomik harcamaları ve saray dışı ilişkileri hakkında da önemli veriler sunmaktadır. Küçük Bilal Âğa'nın hem saray içindeki protokol görevleri hem de saray dışındaki sosyal ve ekonomik faaliyetleri, bu defter üzerinden ayrıntılı olarak takip edilebilmektedir. Bu yönüyle çalışma, 18. yüzyılın sonu Osmanlı teşrifat yapısına ışık tutan birincil kaynaklara dayalı önemli bir katkı niteliğindedir.

This thesis focuses on the Ottoman ceremonial protocol system based on the transcription and analysis of the archival manuscript TS.MA.d.7509, located in the Topkapı Palace Museum Archives. The manuscript dates back to the year 1214 AH (1799 AD) and provides extensive information about the functioning of the Ottoman court protocol, ceremonial procedures, and palace life. It particularly highlights the activities and donations of Küçük Bilal Âğa, who served as the Daeüssade Âğa during the period and was later known as Halil Paşalı. The manuscript records a wide range of ceremonial and social practices, including gifts presented during religious celebrations such as the Mawlid (Mevlid-i Şerif), formal processions to the mosque and the Enderûn, offerings to the Old Palace, and presents distributed during Eid and Nowruz festivals. In addition to the ceremonial aspects, the document also offers valuable insights into the palace culinary culture, clothing traditions, breakfast customs, economic expenditures, and interactions beyond the palace. Through the detailed examination of this manuscript, the study provides a unique perspective on the ceremonial and administrative structures of the late Ottoman Empire, contributing to a deeper understanding of its socio-cultural and economic dimensions.