Niyaz: tunceli’de kansız bir kurban geleneği

Tarih öncesi çağlardan itibaren başladığı kabul edilen kurbangeleneği, yüzyıllar içinde değişerek, dönüşerek ve gelişerek günümüzekadar gelen ve bundan sonra da etkisini devam ettirecek olan birgelenektir. Manevi bir odak için kan dökülmesi suretiyle gerçekleştirilenkanlı kurban, toplumumuzda tercih edilen yaygın kurban biçimidir.Ancak toplumumuzun inanç pratikleri içinde kanlı kurbanın yanındakansız kurban geleneğinin de aktif kodlarını okumak mümkündür.Kansız kurban geleneğinin yoğun bir şekilde görüldüğü yerlerden biri deTunceli’dir. Eski çağlardan itibaren pek çok medeniyete ev sahipliğiyapan Tunceli ili köklü bir inanç yapısı ve ritüelleri olan bir yerleşimyeridir. Yöre insanı, dini törenler esnasında, kutsal günlerde ve aracısızbir şekilde Hakk’a yakarmak, dileğini iletmek istediğinde mutlaka un,tereyağı, su veya süt ile yoğrulan bir çeşit çörek olan niyazı pişirmekte vedağıtmaktadır. Kutsal niyaz ekmeği aile bireylerine, akrabalara vekomşulara dağıtıldığı gibi kutsal mekanlarda çeşitli kuruyemişler vemeyve ile birlikte halihazırda orada bulunan kişilere de dağıtılmaktadır.Niyaz dağıtma, pişirilmesine niyet edilmesinden itibaren çeşitli maneviaşamalar ve eylem biçimleri içeren bir ritüeldir.Bu çalışmada Tunceli yöresinde çok eski dönemlerden itibarengörülen kansız kurban geleneği ve bu gelenek içinde yer alan niyazdağıtma pratiği ele alınmıştır. Bu çalışmada, yörede kutsal niyazekmeğinin yapıldığı zamanlar, dağıtıldığı mekânlar ve bu uygulamasırasında gerçekleştirilen ritüeller değerlendirilmeye tabi tutularak budinsel pratiğin halkın inanç sistemi içindeki yeri açıklığakavuşturulmuştur.