Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
Yazarlar
- Gul, Muhammet(74)
- Akkurt, Nevzat(39)
- Celik, Erkan(35)
- Serdar, Osman(35)
- Güler, Ömer(33)
- Kutlu, Banu(32)
- Paksoy, Mehmet Yavuz(32)
- Yucesan, Melih(31)
- Tekin, H.O.(30)
- Yildirim, Numan(30)
- Yildirim, Nuran Cikcikoglu(30)
- ALMisned, Ghada(28)
- Mete, Suleyman(26)
- Danabas, Durali(20)
- Ince, Muharrem(20)
- Serin, Faruk(20)
- Ates, Mehmet(19)
- Can, Erkan(19)
- Onat, Onur(18)
- Benzer, Fulya(17)
- Kocabaş, Mehmet(17)
- Tanyol, Mehtap(17)
- Kizak, Volkan(16)
- Alataş, Mevlüt(15)
- Aydin, Rahmi(15)
- Kahraman, Gökhan(15)
- Kilic, G.(15)
- Polat, Alper(15)
- Susam, Selim Orhun(15)
- Xu, Qian(15)
- Aslan, Naim(14)
- Guler, Omer(14)
- Gürler, Nedim(14)
- Karatay, Gülnaz(14)
- Utku, Anıl(14)
- Yildirim, N. C.(14)
- Özkul, İskender(14)
- Demirol, Ferhat(13)
- Erguven, Gokhan Onder(13)
- Firat, Erhan(13)
Yayınlar
- MakaleYalnız künye2024A Comparative Study for Privacy-Aware Recommendation Systems
Utku, Anıl; Canbay, Yavuz
Recommendation systems are sophisticated processes for information filtering designed to offer users tailored recommendations based on their preferences and interests. Users need help to choose between options as the amount of information on the web grows. As a result, it is critical to deliver personalized recommendations to consumers to promote user loyalty and satisfaction. Because recommender systems use sensitive user information such as ratings, comments, likes, and dislikes, this information can be leaked if no privacy measures are taken. As a result, we presented a comparison of privacy-aware recommendation systems in this paper. Two experiments are carried out. In the first experiment, we examined collaborative filtering algorithms on perturbed ratings and then compared hybrid, collaborative, and content-based algorithms on perturbed ratings in the second experiment. According to the results, the Singular Value Decomposition++ (SVDpp) algorithm presented the lowest Root Mean Square Error (RMSE) and Mean Absolute Error (MAE) values for epsilon 100, with 0.8889 and 0.6822, respectively. Furthermore, for epsilon 100, the hybrid filtering technique had the lowest RMSE and MAE rates of 0.90664 and 0.69813, respectively.
AtıfOpenAlex2TR Dizin1
İncele - MakaleYalnız künye2024The Relationship Between Healthy Lifestyle Behaviors of Male University Students and the Drive for Muscularity
Önen, Cihan; Sandıkçı, Muhammed Bahadır; Sandıkçı, Duygu Büşra
This study was conducted in order to determine the healthy lifestyle behaviors of male students and examine their relationship with their drive for muscularity. This study was designed as a cross-sectional correlational study. Male students studying at Munzur University Faculty of Sport Sciences in the Fall semester of the 2021-2022 academic year constitute the scope of the study. The Personal Information Form, Healthy Lifestyle Behaviors Scale II (HLBS II), and Drive for Muscularity Scale (DMS) were used as data collection tools. HLBS II mean score of the participants is 129.93±22.89. DMS mean score of the students is 48.07±16.00. The relationship between TBM (Training Behaviors for Muscularity) sub-component and HLBS II is moderate and statistically significant. There is a statistically weak correlation between HLBS II and DMS when considered by the total scores of the scales. In the multiple linear regression model, family residence, HLBS II, and smoking explain the muscularity drive in a statistically significant way. Healthy lifestyle behaviors of university students are associated with the drive for muscularity. However, it was observed that the attitude for muscularity was not directed towards healthy lifestyle behavior. Healthy lifestyle behavior, smoking and place of residence explain the drive for muscularity at a low rate. Students may have desired to be muscular for many purposes other than healthy lifestyle. In future studies, multiple linear regression models can be created with new variables that will explain students' drive for muscularity and the public health dimension of the subject can be discussed.
AtıfOpenAlex1İncele - MakaleYalnız künye2024Do Changes in Demographic Factors Affect Public Health Expenditures? The Case of Turkiye
Sarı, Sacit
The main objective of this study is to analyze the effect of demographic factors on public health expenditures in the Turkish economy for the period between 1980 and 2021. Time series methods are employed in this analysis. The stationarity of the variables is tested with the conventional unit root test, while Zivot-Andrews unit root test is employed to identify potential structural breaks in the data. The existence of long-run relationships between non-stationary variables is investigated using the ARDL bounds test method. According to the analysis results, a persistent and statistically significant association exists between public health expenditures and GDP, contingent upon variables such as the old dependent population ratio, urbanization, and population. While increases in national product decrease public health expenditures, increases in demographic variables cause an overall rise in total public health expenditures. Increasing life expectancy, changing demographic structure, urbanization, and advances in medical technology have significantly increased health expenditures. Policymakers must establish strategies to boost the representation of the private sector in the health market if public health spending is to be sustainable and efficient.
- MakaleYalnız künye2024Pülümür (Tunceli/Türkiye) Florasına Katkılar
Paksoy, Mehmet Yavuz; Başköse, İsa
Bu çalışma 2018-2022 yılları arasında Tunceli il sınırlarında yer alan Pülümür ilçesi florasına katkı sağlamak amacıyla yapılmıştır. Yapılan bu araştırmada toplanan bitki-lerin teşhis edilmesi sonucunda çalışma sahasında 89 familya ve 433 cinse ait 957 taksonun bulunduğu tespit edilmiştir. Bu taksonlardan 115’i endemiktir ve endemizm oranı %12’ dir. Araştırma sonucunda 304 taksonun Pülümür için yeni kayıt olduğu be-lirlenmiştir. Bitkilerin fitocoğrafik dağılımları sırasıyla; 337’si (%35.2) İran-Turan; 85’i (%8.8) Avrupa-Sibirya; 46’sı (%4.8) Akdeniz; 489’u (%51.2) ise Geniş yayılışlı ve Bilinmeyen olduğu görülmektedir.
- MakaleYalnız künye2024Yapay zeka öz-yeterlilik ölçeğinin türkçe’ye uyarlanması: geçerlililik ve güvenirlik çalışması
Uyan, Umut; Gültekın, Saıt Ugur
Son dönemde geliştirilen ve geleneksel iş yapma pratiklerimize meydan okuyan yapay zeka (YZ) teknolojileri, otonom araçlardan tıbbi teşhise kadar birçok alanda kullanılmaya başlanmıştır. Bahsedilen teknolojiler hızlı ve bağlama uyarlanabilir çıktılar sunabilmesi bakımından kullanıcılarına etkinliklerini arttırmayı vadetmektedir. Diğer taraftan insan-benzeri etkileşim deneyimi sunabilen bu teknolojiler makine-insan ilişkisini benzersiz bir boyuta taşımaktadır. Ancak bahsedilen teknolojilerin bireysel düzeyde benimsenmesi ve kullanımına yönelik bilimsel çabaya ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bağlamda Wang ve Chuang (2023) dört boyuttan oluşan yapay zeka öz yeterlilik (YZÖY) ölçeğini oluşturmuşlardır. Mevcut çalışmanın amacı yabancı dilde oluşturulan ve yazında öncü nitelikte olan bu ölçüm aracının Türkçeye uyarlanmasıdır. Uyarlama çalışması için Munzur Üniversitesinde görev yapan 156 akademik ve idari personelden online anketler vasıtasıyla veri toplanmıştır. Keşifsel ve doğrulayıcı analizlerin sonucunda elde edilen bulgular orijinal ölçeğin Türkçe formunun geçerli ve güvenilir olduğunu göstermektedir. Kültürel doğrulaması yapılan ölçüm aracının ileride bu alanda gerçekleştirilecek Türkçe çalışmalara katkı sunması beklenmektedir.
AtıfOpenAlex13TR Dizin4İncele - MakaleYalnız künye2024Antioxidant Activity and Some Chemical Composition of Polytrichum piliferum Hedw. Extracts
Alataş, Mevlüt; Sahilli, Yeliz Cakir
In this study, antioxidant, fatty acid, mineral analysis and some chemical properties of Polytrichum piliferum, a species of moss, were investigated. As a result of the research, it was determined that P. piliferum extract had a moderate effect in terms of antioxidant properties and total phenolic content. Regarding fatty acid compositions, oleic and palmitic acids were found to be high. As a result of mineral analysis, it was found that it could accumulate high levels of aluminum (Al), iron (Fe), calcium (Ca) and potassium (K).
AtıfTR Dizin2İncele - MakaleYalnız künye2024The Effect Of Genital Hygiene Training Provided To Women With A History Of Vulvovaginal Candidiasis On Genital Hygiene Behaviors And Self-Care Agency
Ucar, Tuba; Baransel, Esra Sabancı; Sibel, Akgül Kartal
Objective: The objective of the study was to determine the impact of genital hygiene training on genital hygiene practices and self-care agency levels in women with a history of vulvovaginal candidiasis who lived in rural locations. Methods: The participants of this randomized controlled study were women who had a history of vulvovaginal candidiasis during the previous year and were registered with family health centers in two rural communities in eastern Türkiye. There were 114 women in the sample, including 57 in the intervention group and 57 in the control group. Training on genital hygiene behaviors was given to the women in the intervention group. Results: Before the intervention, there was no significant difference in terms of self-care agency levels and genital hygiene behaviors between the women in the intervention group and the control group (p>0.05). After the first month following the training, the self-care agency levels of the participants in the intervention group increased significantly compared to the control group (94.71±8.08, 83.84±9.52, respectively;). Additionally, the appropriate genital hygiene behaviors mean score of the participants in the intervention group was significantly higher than those in the control group (141.36±15.88, 132.29±20.15, respectively;) (p<0.05). Conclusions: The results of this study showed that genital hygiene behavior training can be a useful strategy for promoting genital hygiene behaviors and self-care agency among women of reproductive age with a history of vulvovaginal candidiasis who live in remote locations.
- MakaleYalnız künye2024Deprem seviye sınıflandırması için hibrit bir convlstm modeli: karşılaştırmalı bir analiz
Utku, Anıl
Deprem, yer kabuğunda depolanan enerjinin açığa çıkması sonucu yer yüzeyinin aniden sarsılmasıdır. Depremler genellikle yer altı kayalarının aniden kırılması ve bir fay boyunca hızlı etmesi nedeniyle meydana gelir. Binaların ve altyapının düzgün inşa edilmediği ve nüfusun hazırlıklı olmadığı bir ortamda, orta şiddette bile olsa bir deprem yıkıcı olabilir. Yapay zekâ yöntemleri, deprem tahmini gibi doğal afetlerin öngörülmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu amaçla geliştirilen hibrit ConvLSTM modeli ile yer kabuğundaki karmaşık enerji dinamikleri ve hareketleri, büyük miktardaki jeolojik verilerden analiz edilerek deprem olasılıklarının tahmin edilmesi amaçlandı. ConvLSTM, LR, RF, SVM, XGBoost, MLP, CNN ve LSTM gibi popüler yöntemlerle USGS tarafından sunulan gerçek zamanlı deprem verileri kullanılarak karşılaştırıldı. Deneysel sonuçlar, ConvLSTM’in 0,9951 doğruluk ve 0,9993 AUC ile karşılaştırılan modellerden daha başarılı olduğunu göstermiştir
- MakaleYalnız künye2024İran ve Türkiye’nin Kapitalist Dünya Ekonomisiyle Bütünleşme Süreçlerinin Karşılaştırılması: Eğitim Reformu Örneği (1923-1941)
Şeker, Melike
Bu çalışma, İran’da Rıza Şah Pehlevi ve Türkiye’de Mustafa Kemal’in kurucu liderliğini yaptıkları devletlerde (1923-1941) uygulanan eğitim reformlarıyla bu ülkelerin kapitalist dünya ekonomisiyle bütünleşme biçim ve yoğunlukları arasındaki paralelliklere dikkat çekmeyi hedeflemektedir. 16. yüzyılda Batı Avrupa ve Kuzey Amerika’nın dar bir bölgesinde konumlanan Avrupa dünya ekonomisi kendi iç yapılarını geliştirerek kesintili de olsa düzenli bir gelişme göstermiştir. 19. yüzyılda kendi yuvasından çıkarak dünyanın farklı bölgelerini bünyesine dâhil eden kapitalist ekonomi (modern) kapitalist dünya ekonomisi haline gelmiştir. Avrupa merkezli kapitalist ekonominin coğrafi yayılımının hızlandığı bu yüzyıl, Türkiye ve İran toprakları da dâhil olmak üzere birçok bölgenin bu sisteme katılmaya başladığı zaman aralığına denk düşmektedir. Bu nedenle uluslararası ekonomik-politik düzen, iktisadi değişimlerin yanı sıra siyasi ve toplumsal yapının dönüşümünün de başlıca dinamiği olmuştur. Sonsuz ve sınırsız büyüme hedefinin temel motivasyon olduğu kapitalist dünya ekonomisinin sürekli büyüme sürecinin tarihsel gelişimine her bölgenin içsel dinamikleri etki etmektedir. Dünya pazarı için üretim mekanizmalarını yaratan kapitalist dünya ekonomisine eklemlenmenin buna dâhil olan birimler açısından en önemli sonucu, kapitalizm öncesi üretim tarzlarının içerik olarak kapitalist pazara uygun bir biçimde yeniden yapılandırılmasıdır. Osmanlı İmparatorluğu ve Kaçarlar/Pehleviler için bu süreç, bir yandan kendi içinde bağımsız kurumsal yapıları oluşturma bir yandan da dünyaya uyum sağlama arayışı şeklinde ortaya çıkmıştır. Her iki imparatorluk örneğinde bütünleşme sürecinin bir uğrağı olan ulus devlet inşa dönemi, politik, idari ve toplumsal yapıdaki dönüşümlere siyasi aktörlerin öncülük ettiği tarihsel bir kesittir. Mustafa Kemal ve Rıza Şah’ın liderliğinde kurulan devlet yönetimlerinin hedefleri arasında eğitim kurumlarında reformların yapılması ve bu kurumların yaygınlaştırılması da bulunmaktaydı. Buradan hareketle çalışma, benzer zaman aralığında ancak farklı hız ve yoğunluklarla kapitalist dünya ekonomisiyle bütünleşen Osmanlı/Türkiye’de ve İran’da merkezi devlet eliyle düzenlenen modern eğitim reformlarının -hedef ve düzeyinin- bahsi edilen eklemlenme süreciyle paralelliğine odaklanmaktadır. Son olarak çalışma, eğitim reformları konusunda söz konusu ülkelerin dünya ekonomisiyle eklemlenme süreçlerindeki sermaye birikim koşullarının belirleyici rolünü öne çıkarmaktadır.
- MakaleYalnız künye2024Hybrid CNN-LSTM Model for Accurate Long-Term and Short-Term Temperature Prediction: A Case Study for Bingöl and Tunceli
Utku, Anıl
Extreme and sudden weather events experienced with global warming and climate change reveal the importance of accurate air temperature prediction. For this reason, it can be used to optimize decision-making processes for a wide range of applications from health and agricultural planning to energy consumption strategies. Artificial intelligence methods are successfully applied in many application areas due to their flexibility and efficiency. Traditional weather forecasting models are inefficient in detecting sudden fluctuations and complex, irregular patterns in data. Artificial in-telligence methods overcome these limitations thanks to their ability to process big data and capture long-term temporal dependencies. In this study, the aim is to predict future temperature changes more accurately by capturing patterns in past data with the developed CNN-LSTM hybrid model. The developed hybrid model is compared in detail with RF, SVM, CNN, and LSTM. The compared models were tested using daily average temperature data between 1961-2024 and hourly temperature data between 2020-2024. Experiments have shown that CNN-LSTM outperforms the compared models with R2 value above 0.97 in all scenarios.
AtıfOpenAlex2TR Dizin1İncele - MakaleYalnız künye2024Şerefiye (Zara-Sivas) Barajının Su Kalitesi İndekslerine Göre Değerlendirilmesi
Mutlu, Ekrem; Kutlu, Banu
Sivas ili Şerefiye Baraj gölünün su kalitesinin belirlenmesi üzerine yapılmış olan bu çalışma; Ocak 2014 ile Aralık 2014 tarihleri arasında 3 istasyondan aylık olarak toplanan numuneler üzerinde gerçekleştirilmiştir. 25 değişkenin incelendiği analizlerde su kalitesi, Dünya Sağlık Örgütü içme suyu standartları, su kalite indeksi (WQI), sodyum absorbsiyon oranı (SAR), sodyum yüzdesi, geçirgenlik indeksi (PI), magnezyum indeksi, sulama indeksi ve Türkiye Cumhuriyeti Yüzey Suyu Kalitesi Yönetmeliği (SWQR) Orman ve Su İşleri Daire Başkanlığı değerlerine göre belirlenmiştir. Barajdaki su kalite indeksinin ortalama değeri 46,82, sulama suyu değerleri ortalama 3,90 olarak bulunmuştur. Burada elde edilen sonuçlar Şerefiye Barajı'nın su kalite indeksi ve sulama suyu kalitesi açısından "çok iyi" sınıfta olduğunu göstermiştir.
AtıfOpenAlex4TR Dizin5İncele - MakaleYalnız künye2024Haymana (ankara) ilçesi idari coğrafyasında yaşanan değişimlerin mekânsal ölçekte etkileri
Mertol, Hüseyın; Tuncer, Bayram; Başaran, Erkin
Türkiye’de coğrafi mekânın bir parçası olan mülki idare bölgeleri Anayasa’nın ilgili maddesi ve İl İdaresi Kanunu’na göre belirlenmekte olsa da kanun gerekçesi bilimsel veriler ışığında ve uzman görüşleri doğrultusunda hazırlanmamaktadır. Bu durum iktidarda bulunan hükümetler tarafından kullanılmış ve yeni il/ilçe kurulması siyasi vaatlere dönüşerek seçmenin ödüllendirilmesi ve bölgesel kalkınmanın en kolay yolu olarak görülmüştür. Bu kapsamda mevcut ilçelere bağlı kırsal yerleşim birimleri yeni kurulan ilçelere bağlanmış ve idari sınırları bölünmüştür. Türkiye’de ilçe bazında kırsal yerleşme bağlılık değişimlerini idari coğrafyasında yoğun olarak yaşayan ilçelerden birisi de Haymana’dır. Haymana ilçesinde kırsal yerleşimlerin idari bağlılık durumlarının tarihsel süreç içerisinde göstermiş olduğu değişiklikleri neden ve sonuçlarıyla ortaya koyarak mekânsal ölçekte etkilerini analiz etmek çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Bu bağlamda Haymana ilçesi ile ilgili monografik ve idari coğrafya çalışmalarının derlenmesi ve değerlendirilmesiyle geniş çaplı literatür taraması yapılmıştır. Ayrıca çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılarak farklı paydaşlarla yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Görüşme yapılan kişiler rastlantısal olmayan amaçlı örneklem modeline göre seçilmiştir. Sonuç olarak Haymana ilçesi idari coğrafyasında yaşanan en önemli sorunun Cumhuriyet Dönemi ile birlikte kırsal yerleşimlerin önemli bir kısmının yeni kurulan ilçelere bağlanmasıyla sosyo- ekonomik yapısının olumsuz yönde etkilenmesi ve Ankara başta olmak üzere sürekli olarak göç vermesi olduğu tespit edilmiştir.
AtıfTR Dizin1İncele - MakaleYalnız künye2024Forced To Become Entrepreneurs: Investigating the Impact of Workplace Bullying on the Entrepreneurial Intentions of Immigrant Workers in Turkey
Uyan, Umut
Purpose: The issue of migrant workers has been frequently addressed in management and organiza- tion studies, as in many other fields since migration has become a global phenomenon. By referring to the push-pull theory of entrepreneurship, the current study aims to understand to what extent the bullying behavior that migrant workers are exposed to in the workplace encourages them to engage in entrepreneurship. The main assumption that constitutes the hypotheses is that negative workplace experiences push migrant workers to create alternatives against undesirable working conditions. Methodology: A quantitative research design was employed, involving standardized questionnaires to gather data from 231 migrant workers employed in Turkey’s textile sector. The hypotheses were tested using the AMOS statistical program. Findings: The findings support the bullying behavior that migrant workers are exposed to in their workplaces pushes them to become entrepreneurs (β= 0.36, p<.001). Further, the findings indicate that individual entrepreneurship orientation (IndEO) does not moderate the relationship mentioned (β = 0.03, p= .33). Originality: Unlike mainstream entrepreneurship literature, this study demonstrated that entrepre- neurship can be an ‘imperative’ stemming from unfavorable working conditions of migrant workers, rather than an ‘attractive’ phenomenon. Yet, the success and sustainability of such entrepreneurial activities is debatable. The study is expected to provide a clearer picture of migrant entrepreneurial initiatives and, therefore, guide policymakers in developing effective strategies to support economies.
- MakaleYalnız künye2024Güvenlik Duvarlarındaki Ağ Trafiği Log Kayıtlarının Analizinde Açıklanabilir Yapay Zekâ ve Derin Sinir Ağlarının Kullanımı: Karşılaştırmalı Bir Analiz
Utku, Anıl
İnternet kullanımında yaşanan hızlı büyüme, siber tehditlerin çeşitlenmesine ve karmaşıklığının artmasına neden olmuştur. Bu durum, özellikle ağ güvenliği konusunda daha gelişmiş ve dinamik çözümler geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Geleneksel güvenlik yöntemleri, özellikle güvenlik duvarları, belirli kurallar çerçevesinde çalıştığından, yeni nesil siber tehditlere karşı yetersiz kalabilmektedir. Güvenlik duvarları, ağ trafiğini izleyerek potansiyel tehditleri tespit eden ve engelleyen önemli araçlar olarak uzun yıllardır kullanılmaktadır. Ancak, statik kurallara dayanan geleneksel güvenlik duvarları, karmaşık ve dinamik tehditleri algılamada yetersiz kalmakta ve yüksek oranda yanlış pozitif/negatif sonuçlar üretmektedir. Bu durum, daha esnek ve kendini sürekli olarak geliştirebilen yapay zekâ tabanlı güvenlik çözümlerine olan ihtiyacı artırmıştır. Bu çalışmada, açıklanabilir yapay zekâ ve DNN tabanlı bir derin öğrenme modeli kullanarak güvenlik duvarlarındaki ağ trafiği loglarının analiz edilmesi hedeflenmiştir. Geliştirilen DNN tabanlı model, RF, kNN, SVM, LR ve XGBoost gibi popüler makine öğrenmesi algoritmalarıyla karşılaştırılarak performansı değerlendirilmiştir. Deneysel sonuçlar, geliştirilen DNN tabanlı modelin %99,87 doğruluk oranıyla karşılaştırılan modellerden ve literatürdeki çalışmalardan daha başarılı olduğunu göstermiştir.
- MakaleYalnız künye2024Hizmet Sektöründe İstihdamın Beşerî Sermaye Teorisi Bağlamında Eleştirel Analizi (Sahadan Notlar)
Gün, Servet
Eğitimli emeği merkezine alan, emeği ekonomik süreçlerin girdisi olarak gören beşerî sermaye teorisi, 1950’lerde Chicago Okulu’ndan bir grup iktisatçı tarafından geliştirilmiş; 1990’larda OECD ve AB gibi kuruluşlar tarafından, ya- şam boyu öğrenme ve aktif emek piyasası politikalarıyla birlikte yaygınlaştırı- larak etkili olmuş bir paradigmadır. Sermaye için verimlilik ve istikrar vaat eden beşerî sermaye kuramı, emekçi için bir gelecek sunuyor mu? Bu soruya, geçi- ci ve güvencesiz işlerin yaygın olduğu; ‘beşerî sermayeleri’ aynı fakat gelir ve çalışma şartları farklı emekçilerin yer aldığı katmanlı/parçalı bir emek düzeni içerisinden cevap bulmaya çalıştık. Zira beşerî sermaye özgüveniyle piyasaya gi- ren emekçi, kısa sürede ucuz ve ‘sürümü bol bir metaya’ sahip olduğunu anlayıp niteliğine uymayan düşük ücretli işlere yöneldiğinde; kuramın emekçi için vaat ettiği ‘iyi’ ile nitelenen ne varsa tartışma konusu olmaya başlamaktadır. Kuramın neden başarısız olduğu yedek işgücü kuramı çerçevesinde alan çalışması bulgu- larıyla desteklenerek tartışılmaktadır.
AtıfTR Dizin1İncele - MakaleYalnız künye2024Hz. Peygamber’e Yazılan Manzum Bir Arzuhâl Üzerine
Demirbağ, Abdulsamet
Öz: Hz. Muhammed’e duyulan muhabbet, hem sözlü hem de yazılı kültürde en fazla dile getirilen konulardandır. Türk edebiyatında Peygamber ile ilgili ilmî eserlerde ortaya konan bu muhabbet, sanatkârlarca kaleme alınan birçok manzum ve mensur eserde de ele alınmıştır. Örneğin Peygamber’in hayatının anlatıldığı siyerler ile mevlitler, miraç hadisesinin anlatıldığı miraç-nâmeler, Hz. Muhammed’in fiziki ve diğer özelliklerinin anlatıldığı hilyeler ve methedildiği naatlar bunlardan bazılarıdır. Bu eserlerle kâinatın varlık sebebi Hz. Muhammed’e duyulan bu sevgi en güzel şekilde işlenmiş, bu sevginin sonraki nesillere aktarılması gaye edinilmiştir. Asırlarca süregelen İslam toplumundaki bu muhabbet, aciz olan kulun Allah’a ettiği niyazlarda Peygamber’in aracı kılınmasına vesile olmuştur. Çünkü İslam’da Allah’ın “Habibim” diye nitelendirdiği Hz. Muhammed hürmetine edilen duaların kabul olunacağı düşüncesi hâkimdir. Hz. Muhammed için gönüllere nakşedilmiş bu muhabbet, Türk toplumunda da her yaştan ve her kesimden kimseler tarafından hissedilerek bir görev şeklinde addedilmiştir. Toplumların diline tercüman olan şairlerin işlediği bu duygunun ilk örneklerine Yûsuf Hâs Hâcib’in Kutadgu Bilig’inde rastlanılmaktadır. Sonrasında Mevlânâ, Yunus Emre Şeyyâd Hamza vb. şairler tarafından şiirlerin yazıldığı bilinmektedir. Öte taraftan Peygamber sevgisinde bir zirve olarak kabul edilen ve on beşinci asırdan beri okunarak gelen Süleyman Çelebî’nin yazdığı Vesiletü’n-necât veya halk arasında mevlit olarak bilinen eseri, bu hususun dile getirildiği en önemli eserlerdendir. Yine Türk edebiyatında Ahmed Paşa, Fuzûlî, Nâbî, Şeyh Gâlib gibi şairler de Hz. Muhammed sevgisini eserlerinde en güzel şekilde kaleme almışlardır. Hz. Muhammed’i farklı açılardan öven şairlerin bir kısmı da maddi sıkıntılardan dolayı kutsal beldelere gidememenin çaresizliğini yaşayan kimseler olmuştur. İşte bu çaresizlik ve Peygamber’e duyulan derin özlem bazen yazıya dökülmüştür. Çalışmaya konu olan arzuhâl örneği de anlatılan durumun bu yönünü ortaya koymaktadır. Arzuhâller, kaynaklarda dilekçe mahiyetinde kaleme alınan ve gerekli lüzum üzerine bir ihtiyacı anlatan metinlerdir. Ancak manevi açıdan değerlendirildiğinde çeşitli istek ve dileklerin Allah’tan istenildiği bazen de edilen bu dualar için peygamberlerin aracı kılındığı yazılardır. Bu gelenekteki dualarda dünyevi ve uhrevi birtakım isteklerden bahsedilir. Bu dua metinleri, yazıldıktan sonra hacca ve umreye giden kimselerle kutsal beldelere gönderilir. Bu dualar bazen ehil kimselere yazdırıldığı gibi bazen de ihtiyaç sahibinin samimi bir şekilde kaleme almasıyla gerçekleştirilmektedir. Arzuhâllerin kutsal beldelerde Kâbe, Hz. İbrahim makamı veya Hz. Muhammed’in kabrinin bulunduğu yerlere bırakılmasıyla kabul olacağı inancından bahsedilmektedir. Anadolu’nun bazı yörelerinde geçmişten günümüze birçok geleneğin devam ettiği bilinmektedir. Arzuhâl yazma geleneğinin hâlen yaşatıldığı yörelerden biri de Elazığ’ın Palu ilçesidir. Nitekim Palu’nun Beyhan kasabasında yaşayan şair, âlim ve hattatlığıyla tanınan Molla Muhammed Ali tarafından yazılan elimizdeki metin manzum bir arzuhâl örneğidir. Bu şiir, Hz. Muhammed’e duyulan sevginin ve bundan ötürü kabrini ziyaret etmek isteyen çaresiz bir kimsenin yalvarış ve yakarışlarını konu edinmiştir. Şiir, 8’li hece ölçüsüyle yazılmış 20 dörtlükten oluşmaktadır. Şiirin genelinde Hz. Peygamber’e duyulan muhabbet ve kabrinin olduğu muhiti görmek arzusu dile getirilmiştir. Şiirde kutsal beldelere gidememenin verdiği çaresizlik de ortaya konmuştur. Dolayısıyla şiir boyunca çaresiz bir âşığın özellikleri göze çarpmaktadır. Lirik bu metin, sade ve akıcı bir üslupla yazılmıştır. Yirminci yüzyılın son çeyreğinde Peygamber’e duyulan muhabbetin Osmanlı Türkçesiyle ifade edilmesi de önemlidir. Çeşitli sözcük türleri ve edebî sanatlar ile zengin bir görünüm arz eden şiir, okuyucu sıkmayan bir tarzda yazılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde Hz. Muhammed hakkında kısa bir bilgi verilmiştir. Sonrasında Türk edebiyatında Hz. Muhammed’e duyulan muhabbetin birtakım örnekleri okuyucuya sunulmuştur. Birinci bölümde ise şiirin tahlili yapılmış, ikinci bölümde şiirin çeviri yazısına yer verilmiştir. Çalışmanın sonuna şiirin orijinal metni konulmuştur. Çalışması yapılan manzum arzuhâl örneği ile birlikte hem geleneğin kaybolmaması gaye edinilmiş hem de yazılı ve sözlü kültürümüze katkı sağlanmak istenmiştir.
- DerlemeYalnız künye2024Körlük ve İçgörü / Çağdaş Eleştirinin Retoriği Üzerine Denemeler
Cuşa, Hasan
- MakaleYalnız künye2024Mimarlık Eğitiminde Bir Stüdyo Çalışması: Tunceli Doğa Kampüsü Projesi
Güngör, Gizem Nur; Ceylan, Ebru Nalan
Doğa Kampüsleri dünyada giderek yaygınlaşmakta olup ekolojik hassasiyetleri ön planda olan projelerdir. Bu çalışmada ülkemizde de örnekleri bulunan Doğa Kam-püslerine dair uygulanabilir çözümler getirebilmek amacıyla Munzur Üniversitesi Mimarlık Bölümü 2. Sınıf Mimari Tasarım stüdyosunda üretilen öğrenci projeleri ve tasarım süreci ele alınmıştır. Üç temel aşamada gerçekleştirilen stüdyo çalışmasının ilk aşaması, öğrencilerin Tunceli İl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne tahsis edilmiş olan Örenönü Mevkiinde Pülümür Çayı kenarındaki 49.000 m2lik arazinin analizi çalış-masıdır. İkinci aşamada dünyadaki ve Türkiye’deki orman okulları örnekleri ince-lenmiştir. Ekolojik mimari, sürdürülebilir mimari, doğal yapı malzemeleri, perma-kültür, azaltma, yeniden kullanma, dönüştürme ve biyofilik tasarım kavramları araş-tırılmıştır. Öğrenciler vaziyet planı ölçeğinde tasarım çalışmaları yaparak temel ta-sarım kararlarını vermişlerdir. Projelerde kullanılacak malzeme panoları ve detayları hazırlanmıştır. Üç boyutlu görsellerle ve animasyonlarla proje yürütücülerine su-numların yapıldığı son aşama ise öğrenim çıktılarına yönelik değerlendirmelerin de yapıldığı çalışma adımıdır. Stüdyo çalışmasının sonucunda öğrenciler 8 adet proje geliştirmiş olup bunların beş tanesi bu makalede sunulmuştur. Doğal yapı malzeme-lerinin kullanımının tercih edildiği projeler, doğaya uyum, işlevsellik, teknik ve es-tetik açıdan değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda talep edilen mekanların do-ğada eğitim felsefesini bozmadan, doğayı tahrip etmeden, doğal ve sökülüp takılabi-len yapı malzemeleri ve esnek mekân anlayışıyla, yaratıcı ekolojik çözümler ve sür-dürülebilir bir yaklaşımla tasarlanabileceği ortaya konmuştur.
- MakaleYalnız künye2024Sözün Büyüsü: Tiyatro ve Hikâye Anlatıcılığı
Şentürk, Gamze
Tiyatronun kökenleri hakkında birçok kuram ortaya atılmıştır. Bu kuramlar arasında, tiyatro ile ritüeller arasındaki yapısal benzerliklere odaklanarak tiyatronun Bereket Tanrısı Dionysus adına düzenlenen dini törenlerden, yani ritüelden türediğini savunan Ritüel Köken Kuramı en bilinenlerden biridir. Topluluklar bu törenlerde ritüeller yoluyla tanrılara olan bağlılıklarını gösterirken tiyatronun drama, müzik, hareket ve dans gibi temel bileşenleri bu ritüellerin ayrılmaz birer parçası olarak ortaya çıkar. Ritüel Köken Kuramı dışında, tiyatronun hareket, dans ve müzik gibi alanlarda yetenekli olan Antik Yunan insanının bilinçli bir şekilde geliştirdiği bir etkinlik olarak ortaya çıktığını ileri süren Büyük Adam Kuramı’ndan bahsetmek mümkündür. Bu kurama göre, tiyatro, yaratıcı yeteneklerle donatılmış Antik Yunan insanın hem sanatını icra etmek hem de toplulukları eğlendirmek amacıyla geliştirdiği bir formdur. Bu yaklaşım, aslında tiyatronun sanatsal ve bireysel yaratıcılığın bir ürünü olduğu düşüncesinin altını çizer. Tiyatronun kökenine dair öne sürülen bir diğer kuram ise Hikâye Anlatma Kuramı’dır. Bu kurama göre, tiyatro hikâye anlatıcılığından türemiştir. Hikâye anlatıcıları, sesleri ve hareketleri kullanarak çeşitli karakterleri kişileştirme ve hikâyelerini anlatma pratikleriyle tiyatronun doğuşuna katkıda bulunmuşlardır. Tiyatronun kökenlerine dair birçok farklı görüş olmasına rağmen, genel olarak tiyatronun hareket, eylem, dans ve müzik gibi unsurları içeren bir hikâye anlatıcılığı olduğu düşünülmektedir. Tiyatro, sadece bir eğlence formu olmaktan öte, toplumsal değerlerin, kültürel normların ve dini inançların da yansıtıldığı bir alan olmuştur. Bu çalışma, Antik Yunan tiyatrosundan başlayarak özelde Britanya tiyatrosunu merkeze alarak çağdaş dönem tiyatrosuna kadar tiyatro ve hikâye anlatıcılığı arasındaki sıkı ilişkiyi ve hikâye anlatıcılığının tiyatroda bir anlatım aracı olarak nasıl ortaya çıktığını açıklamayı amaçlar.
AtıfTR Dizin1İncele - MakaleYalnız künye2024IS SCHOOL AUTONOMY EFFECTIVE FOR SUSTAINABLE ACADEMIC ACHIEVEMENT? PISA EXAM SAMPLE
Çankaya, Ibrahim; Balikçi, Servet
This study compares whether there is a significant difference between the PISA averages of countries with strong school autonomy and countries with weak school autonomy. The study is a mixed research method study. The study group was selected from OECD countries with strong and weak school autonomy using a counter-sampling technique. The five OECD countries with the strongest school autonomy are Finland, Netherlands, Czech Republic, UK and Estonia. The five OECD countries with the weakest school autonomy are France, Spain, Greece, Turkey and Mexico. In all PISA exams between 2006 and 2022, there is a significant difference (p<.05) between countries with strong school autonomy and countries with weak school autonomy in the mean scores of math, science and reading. In countries with strong school autonomy, the levels of school self-determination and parental involvement in lifelong learning activities are higher than the OECD average. Countries with weak school autonomy, this rates are below the OECD average. In countries with strong school autonomy, teacher-administration collaboration, teamwork in school, student monitoring, and teacher participation in professional development activities are mandated by school management or required by law.
