Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
Yazarlar
- Veysikarani, Dilek(3)
- Can, Umit(2)
- Icen, Abdullah(2)
- Utku, Anıl(2)
- Acar, Ramazan(1)
- Akdi, Yilmaz(1)
- Akmaz, Düzgün(1)
- Aktaş, Ayşe(1)
- Akyol, Sinem(1)
- Alatas, Bilal(1)
- Altundoğan, H. Soner(1)
- Arasan, Tülay(1)
- Aslan, Alper(1)
- Avarbek, Kenan(1)
- Aycin, Ejder(1)
- Bahar, Nurdan(1)
- Balibey, Mesut(1)
- Bolat, Hüseyin(1)
- Demirel, Erkan T.(1)
- Derin, Neslihan(1)
- Düsükcan, Muhammet(1)
- Ertekin, Özlem(1)
- Eteman, Fatma Sert(1)
- Eteman, Volkan(1)
- Gökdemir, Levent(1)
- Güler, Ebru Özgür(1)
- Güven, Alper(1)
- Güven, Mehmet(1)
- Güçlü, Tansel(1)
- Kaya, Sema Kayapinar(1)
- Kesen, Saadettin Erhan(1)
- Koc, Cagri(1)
- Kocabaş, Mehmet(1)
- Kopuz, Tuba(1)
- Korkmaz, Ebru(1)
- Kutluyer Kocabaş, Filiz(1)
- Kızıloluk, Soner(1)
- Mete, Suleyman(1)
- Reisoğlu, İlknur(1)
- Remzi, Hark(1)
Yayınlar
- MakaleAçık Erişim2026Effect of Source Parameter Variability on RVT-Based Site Response Analysis: A Case Study for the Aegean Region of Türkiye
Icen, Abdullah
This study investigates the influence of source parameter variability specifically stress drop and anelastic attenuation on site response analysis using the Random Vibration Theory (RVT) framework. Site amplifications were computed for a representative site in the Aegean region of Türkiye using four different source parameter sets based on regional literature. A single set of randomized Vs profiles was used to account for subsurface variability, while varying source models enabled the evaluation of epistemic uncertainty in site amplification. The epistemic uncertainty associated with source parameters, expressed as τsource, peaks at approximately 0.04 s, reflecting the sensitivity of high-frequency site response to stress drop and attenuation. The study provides a regionally calibrated quantification of source-parameter-driven epistemic uncertainty for the Aegean region. The findings emphasize the need to account for source-related uncertainty in seismic hazard assessment. Unlike most previous RVT-based studies, this work explicitly isolates and quantifies the effect of stress drop and attenuation on site amplification, highlighting a novel contributor to epistemic uncertainty. Future work should incorporate Monte Carlo simulation of source parameters to support PSHA applications.
- MakaleAçık Erişim2026Bayesian vs. Frequentist Mixed-Effects for Regional Site Amplification
Icen, Abdullah
Accurate treatment of regional site effects is essential for partially non-ergodic Ground-Motion Models (GMMs). This study compares a Bayesian hierarchical regression implemented with brms to a frequentist mixed-effects formulation using lmer for estimating period-dependent site amplification. Both models adopt the same functional form with a global linear term, a nonlinear term, and region-specific random slope deviations. The analysis uses residuals from the updated Türkiye strong-motion database (SMD- TR), spanning four regions and wide ranges of VS30, magnitude, and distance. Results indicate strong agreement in global behavior: linear and nonlinear terms show similar period trends in both frameworks, and the combined regional slopes are essentially identical at all periods. The overall residual standard deviation is also nearly the same, implying comparable fit quality. Differences primarily concern decomposition and uncertainty representation. The Bayesian model resolves sharper period-dependent regional features—most notably a peak near T ≈ 0.8 s consistent with basin/edge effects—while lmer yields smoother, more conservative deviations. For median predictions, either framework is suitable because the combined coefficients and overall standard deviation coincide. For interpretation and uncertainty propagation—especially when period-dependent regional structure matters—the Bayesian approach is preferable. In addition, brms permits weakly informative priors that encode physical expectations, which stabilizes estimates in data-sparse regimes and helps prevent overfitting. Taken together, these results clarify when each framework is most appropriate: brms for physically constrained inference and robust uncertainty quantification, lmer for speed and simplicity when median predictions are the primary goal
- MakaleAçık Erişim2025Milk Production Curves Obtained from Cows Raised in Türkiye According to Years and Determination of Production Differences with the Help of Cluster Analysis and Friedman Test
Çimen, Murat; Güven, Alper
In the study, cluster analysis and Friedman tests were used to create curves for cow milk yields in Türkiye between 2010-2023 and to determine yield differences. For this purpose, milk yield records obtained from TUIK for the years in question were used. Since data before 2010 could not be accessed, 2010 was taken as the starting date. When the figures obtained in the study are examined, it is striking that the years generally show similar curves. These curves generally show a decrease from January to February, then an increase until May. Milk yield values, which reach their peak in May, decrease again until November. After this month, a new increase is noted in December. The months showing maximum and minimum values in the graphs of 2016 and 2017 are different. Therefore, different curves were obtained for these years compared to other years. When the curves of all years, cluster analysis and Friedman test results are examined in general, it can be said that the highest production was determined in May and the lowest production in November. The reason for these differences should be investigated for the years 2016 and 2017, when different curve results were obtained. The findings of this study are important in terms of providing preliminary information for those who will conduct model studies on milk production in our country. In addition to the evaluation of curve graphs, it has been seen from the research findings that different statistical techniques such as cluster analysis and Friedman test give effective results in this type of data. Both cluster analysis and Friedman test methods are test methods that can be used safely in new studies where curve graphs will be made.
AtıfOpenAlex2TR Dizin2
İncele - MakaleAçık Erişim2025Internet skills: a scale adaptation study
Turgut, Yiğit Emrah; Reisoğlu, İlknur; Aslan, Alper; Kopuz, Tuba; Aktaş, Ayşe
This study aims to adapt the Internet Skills Scale, originally developed by Van Deursen et al. in 2016 to the Turkish cultural context and to examine its psychometric properties. The original scale comprises 35 items across five factors. To explore the factor structure in the Turkish context, exploratory factor analysis was conducted with data from 307 internet users. The original 5-factor structure was reduced to four factors due to the analysis. It was determined that all factors explained 68.4% of the variance. Confirmatory factor analysis was conducted with 300 participants to test the suitability of the resulting 4-factor structure for Turkish culture. Confirmatory factor analysis results supported the 4-factor structure, and the fit indices indicated acceptable, good, and excellent model fit. Convergent and discriminant validity analyses were also conducted to assess construct validity, and the results were found to be within acceptable ranges. Based on the findings, the 20-item version of the scale was confirmed to be valid and reliable for use within the Turkish context.
AtıfOpenAlex2İncele - MakaleYalnız künye2025Risk assessment in cheese production process using failure mode and effects analysis and intuitionistic fuzzy topsis
Ünlükal, Ceren; Şenel, Mine; Şenel, Bilgin; Avarbek, Kenan
The aim of this study is to evaluate the cheese production process, which plays a significant role in the milk and dairy industry, in terms of physical, chemical, and microbiological risks using the integrated Failure Mode and Effects Analysis (FMEA) and Intuitionistic Fuzzy TOPSIS (IF-TOPSIS) methods. Although the classical FMEA method is a widely used analytical technique that helps identify and reduce potential risks in processes, it has some drawbacks: such as the possibility that different failure modes may have the same risk priority values (RPN) and risk factor weights. To address this shortcoming, the intuitionistic fuzzy set theory was used to determine the RPN values. This study aimed to identify failures that may occur at critical steps in the production chain, their possible causes, their impact on product quality, and the priority of preventive actions. The study demonstrates that the intuitionistic fuzzy multi-criteria decision-making (MCDM) approach is an effective tool for food safety and quality management in the dairy products industry.
- MakaleAçık Erişim2025Tek değişkenli tahminde tahmin yöntemlerinin karşılaştırılması: Türkiye çimento endüstrisi örneği
Tüzüntürk, Selim; Eteman, Fatma Sert
Bu çalışma, Türk çimento imalat sanayinde çimento üretimini tahmin etmek için bir yöntem bulmayı ve bu yöntemle çimento üretimini tahmin ederek gelecekteki üretim gelişimi hakkında bazı sonuçlar çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada kullanılan veri, Türk çimento sanayinin toplam aylık çimento üretimidir. Veriler, Ocak 2017'den Eylül 2024'e kadar 93 ayı kapsamaktadır. Oluşturulan modele yapay sinir ağı modelleme prosedürleri uygulanmış ve derin öğrenme araçları yardımıyla tahmin yapılmıştır. Tahminlerin performansı oldukça iyi olup, ağın genelleştirilebilir olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuçlar, eğitilen ağdan elde edilen eşik değerleri ve ağırlıklar kullanılarak geliştirilen model ile aylık üretimlerin tahmin edilebileceğini göstermiştir. Aylık çimento tahminleri Aralık 2026'ya kadar yapılmıştır. Tek değişkenli zaman serisi verilerinin YSA'lar ile modellenmesinin başarısı, MAPE istatistikleri kullanılarak Winters ve SARIMA yöntemleri ile karşılaştırılarak doğrulanmıştır. En uygun tahmin yönteminin YSA olduğu bulunmuş ve bulgular tartışılmıştır.
- MakaleAçık Erişim2025OECD ülkelerinin iş yapma kolaylığı açısından değerlendirilmesi
Veysikarani, Dilek; Özel, Sibel Örk
Teknolojik gelişmeler hızlı bir şekilde ilerledikçe ülkeler hem kendi ülkeleri için koşulları araştırmaya ve geliştirmeye çalışmakta hem de daha uygun koşullarda yatırım yapabilecekleri, daha kolay iş yapabilecekleri ülkelerin ve ortamların uygunluğunu araştırmaktadırlar. Bundan hareketle farklı kurumlar tarafından çeşitli endeksler geliştirilmiştir. Çalışmada bu endekslerden biri olan İş Yapma Kolaylığı Endeksi ele alınarak OECD ülkelerinde iş yapma kolaylığı değerlendirilmek istenmiştir. Bu amaçla OECD ülkelerine ait 2021 yılı İş Yapma Kolaylığı Endeksi verileri kullanılarak kümeleme analizi ve diskriminant analizi uygulanmıştır. Kümeleme analizinde hem hiyerarşik hem de hiyerarşik olmayan kümeleme analizi kullanılmıştır. Hiyerarşik kümeleme analizi sonucunda bahsi geçen ülkelerin 3 kümeye ayrıldığı, hiyerarşik olmayan kümeleme analizi ile de bu kümelerde yer alan ülkeler tespit edilmiştir. Ardından yapılan diskriminant analizi ile kümeleme analizi sonucunda elde edilen kümeler ve küme üyeliklerinin hangi oranda doğru sınıflandırıldığı araştırılmıştır. Yapılan analiz sonucunda elde edilen 3 kümede yer alan ülkelerin %100 oranla doğru bir şekilde bu kümelere yerleştiği sonucuna ulaşılmıştır.
- MakaleYalnız künye2025Evaluating the effects of socioeconomic factors on economic complexity
Veysikarani, Dilek; Eteman, Volkan
An analysis of the relationship between the economic complexity index (ECI) and various socioeconomic variables is presented in this study. Complexity of the economy is an important indicator of a country's ability to produce and its knowledge base. ECI-high countries are generally more technologically advanced, with a more diverse and sophisticated production structure, higher levels of education, and better income distribution. We used canonical correlation analysis to analyze the relationship between ECI and socioeconomic variables. A variety of socio-economic variables were considered in the analysis based on 2021 data, including the GDP, foreign direct investments, political stability index, innovation index and average life expectancy. The importance of trade, technology, and research has been examined as indicators of economic complexity. Based on the results of the analysis, ECI and socio-economic variables have strong positive relationships. Among the three indices of economic complexity, the innovation index has the strongest positive correlation, followed by GDP and life expectancy. Economic complexity variables are positively correlated with foreign direct investments, even though the relationship is weaker.
- MakaleAçık Erişim2024Gölge bankacılığın gölgesinde merkez bankacılığı: küresel finansal kriz sonrasına tarihsel bir yolculuk
Güçlü, Tansel
Küresel finansal krizden sonraki 15 yıl süresince özellikle Federal Reserve’in öncü olarak uygulamaya soktuğu ve diğer merkez bankalarının da repertuvarına giren ve girmeye aday olan birçok yeni araç ve yaklaşımın ortaya çıktığına şahit olduk. Bu yaklaşımlar literatürde çokça tartışılsa da yeni uygulamaların geleneksel merkez bankacılığı uygulamalarından ne yönde ayrıldıklarına, hedefledikleri yeni sonuçlara ve bu sonuçlara ulaşıp ulaşmadıklarına dönük değerlendirmeler yaygın olarak görülmektedir. Yaygın olarak görülen bir diğer tartışma-kanı da miktarsal genişleme (quantitative easing) olarak adlandırılan politikaları güncel enflasyonist trendle ilişkilendirme eğilimidir. Ancak bu çalışmada soru değiştirilip miktarsal genişleme başta gelmek üzere piyasalara daha yüksek düzeyde likidite enjekte edilmesinin, sermaye birikiminin güncel biçimine gömülü olan sebepleri üzerine tartışılacaktır. Merkez bankacılığı kurumsal olarak dönüşürken esasında finansal ortamın ve ilişkilerin uzun tarihsel dönüşümü içerisinde bunu gerçekleştirmektedir. Bu bağlamda merkez bankalarının birçok krizli meydan okumaya sermaye birikiminin istikrarı açısından cevap üretmeye çalışmakta olan kurumlar olduğunu hatırlatmak gerekir. 1980’li yılların sonrasında merkez bankacıları neoliberal politika dönüşümleri ve beraberindeki (kimi yazarlarca finansallaşma olarak da referans verilen) finansal inovasyonların karmaşık uluslararasılaşması sürecinde müdahale kapasitelerini artıracak bir dönüşüme odaklanmışlardır. Daha açık olmak gerekirse burada itibari paranın ortaya çıkışı, onu destekleyen yapının geri çekilmesi ve zamanla bugünün uluslararasılaşan gölge bankacılığına evrilen finansal yapısındaki yeni konumunu merkeze alarak Fed’in bu yeni finansal mimarideki dönüşümüne odaklanılacaktır. Geçici olacağı düşünülen fakat artık neredeyse kalıcı bir politik araca dönüşen ve bu makalenin de esas odak noktasını oluşturan varlık alım programları bu gelişmelerin en önemlilerinden biri olarak karşımızda durmaktadır. Burada “doğru” politik araçların keşfinden ziyade parasal-finansal dinamiklerin değişen doğası ile merkez bankacılığındaki dönüşümü beraber ele almak temel hedef olacaktır.
AtıfOpenAlex1İncele - MakaleAçık Erişim2023Examining The Relationship Between Productivity and Economic Growth in the Turkish Economy with ARDL Bounds Test Approach
Gökdemir, Levent; Remzi, Hark
Purpose: Using time series analysis techniques, this study examines the link between economic growth and total factor productivity in the Turkish economy during the years 1971 through 2019.Methodology: Taking into account the outcomes of the unit root test, the ARDL bounds test is used to examine the long-term relationships between the series that are not stationary at the level. The dynamic interactions between the series are also investigated using the Toda and Yamamoto (1995) causality test.Findings: According to the cointegration test results, a long-term relationship has been found between the series. Long-term coefficient results show that a 1% increase in total factor productivity increases economic growth by approximately 3%. The causality test results reveal a one-way causality relationship from total factor productivity to growth. Findings show that total factor productivity has positive effects on economic growth in the Turkish economy for the period under review.Originality: Structural breaks created by the economic and political crises that emerged during the period under review were examined with economic methods that model these breaks. The study contributes to the literature by comprehensively discussing the dynamic relationships between growth and total factor productivity in the Turkish economy.
AtıfOpenAlex1TR Dizin1İncele - MakaleAçık Erişim2022Çok Katmanlı Algılayıcı Algoritması, Korelasyon Tabanlı Özellik Seçme Yöntemi ve Eğri Uydurma Tekniği ile Türkiye’ de Toplam Elektrik Tüketiminin Tahmin Edilmesi
Akmaz, Düzgün
Elektrik tüketiminin tahmin edilmesi, güç sistemlerinin planlanması ve işletilmesinde önemli bir rol oynar. Bu yüzden bu çalışmada Çok Katmanlı Algılayıcı Algoritması (ÇKAA), Korelasyon Tabanlı Özellik Seçme Yöntemi (KTÖSY) ve Eğri Uydurma (EU) teknikleri ile Türkiye’ de toplam elektrik tüketimini tahmin eden bir model geliştirilmiştir. 2013-2018 yılları arası veriler ÇKAA, KTÖSY ve EU modelini oluşturmak için kullanılırken 2019-2020 yıllarındaki veriler ise modelin başarısını test etmek için kullanılmıştır. Yazılım sonuçları yöntemin geçmiş yıllardaki toplam elektrik tüketimini tahmin etmede başarılı olduğunu göstermiştir. Aynı zamanda oluşturulan model ile 2024 yılına kadar Türkiye’ deki toplam elektrik tüketimi de tahmin edilmiştir.
AtıfOpenAlex2TR Dizin1İncele - MakaleAçık Erişim2022Covid-19'un Yayılım Tahminine Yönelik Makine Öğrenmesi ve Derin Öğrenme Tabanlı Karşılaştırmalı Bir Analiz Türkiye İçin Örnek Bir Çalışma
Utku, Anıl; Can, Umit
Salgınlar tarih boyunca çeşitli zaman dilimlerinde ortaya çıkmış ve insan topluluklarına ciddi zararlar vermiştir. Günümüzde ise bu salgınların modern versiyonu Covid-19 milyonlarca insanın hayatını kaybetmesine ve bir o kadarının da sağlık sorunları yaşamasına yol açmıştır. Tüm dünya, altyapı, finans, veri kaynakları, koruyucu donanımlar, hayati risk tedavileri ve diğer birçok kaynak açısından bu ölümcül hastalığın yayılmasına karşı mücadele etmek için inanılmaz çaba sarf etmektedir. Araştırmacılar ülke çapında paylaşılan verileri kullanarak bu salgın durumunu analiz etmek için matematiksel modeller geliştirmektedirler. Ülkeler salgın hızına bağlı olarak bu salgınla mücadele etmeye çalışmaktadırlar. Bu çalışmada Türkiye özelinde vaka ve ölüm sayılarının tahmin edilmesi için LSTM tabanlı bir tahmin modeli oluşturulmuştur. Bu modelin tahmin başarısını ölçmek için RF, SVM, XGBoost, MLP, CNN ve RNN olmak üzere popüler derin öğrenme yöntemleri dâhil altı makine öğrenmesi yöntemi kullanılmıştır. MSE, RMSE, MAE ve R2 metrikleri cinsinden elde edilen sonuçlara göre vaka ve ölüm sayılarının tahmininde en başarılı model LSTM olmuştur.
AtıfOpenAlex1TR Dizin1İncele - MakaleAçık Erişim2022Trafik Kazalarının Makine Öğrenmesi Yöntemleriyle Analizi ve Tahmini: Kahramanmaraş İçin Örnek Bir Çalışma
Utku, Anıl; Yucesan, Melih; Bolat, Hüseyin
Dünyada her yıl 1 milyonun üzerinde ölümlü, 50 milyona yakın yaralanmalı trafik kazası meydana gelmektedir. Bu kazalarda ortalama her 2 saniyede bir trafik kazası yaşanırken her 50 saniyede bir ölümcül kaza ile sonuçlanmaktadır. Bu çalışmada, 2017 ile 2020 yılları arasında Kahramanmaraş il merkezi ve ilçelerinde gerçekleşen 28 adet öznitelikten oluşan 7929 adet trafik kazası makine öğrenme teknikleri ile analiz edilmiştir. Trafik kazalarının analizinde sınıflandırma, birliktelik kuralı ve görsel karşılaştırma yöntemleri kullanılmıştır. Sınıflandırma için NB, SVM, kNN, PART, AdaboostM1, J48 ve RF algoritmaları kullanılmıştır. Trafik kazalarının sınıflandırılmasında J48 algoritması en başarılı sonuçları elde etmiştir. Naive Bayes algoritmasının başarı düzeyi kötü olmasa da diğer algoritmalara oranla daha düşük kalmıştır. Tüm yöntemlerin ortak sonucu gelecekte yaşanabilecek ölümle ve yaralanmalı potansiyel kazaların daha çok sabah saat 04:00 ile 08:00 ve akşam saat 16:00 ile 20:00 arasında, Kahramanmaraş il merkezi ve Onikişubat ilçesinde yerleşim yeri içerisinde, Göksun ilçesindeki yerleşim yeri dışındaki eğimli ve virajlı yollarda ve Pazarcık ilçesindeki yerleşim yeri dışındaki bölünmüş yollarda yaşanma riskinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca meydana gelen kazalarda sürücülerin trafik ve hız kurallarına uymadığı, trafik lambası, trafik levhası, yaya yolu, emniyet şeridi ve banket gibi yol, çevre ve güvenlik ekipmanlarının yetersiz kaldığı belirlenmiştir.
AtıfOpenAlex2TR Dizin2İncele - MakaleYalnız künye2021Türkiye Ekonomisinde Phillips Eğrisinin Geçerliliğinin Analizi
Yildirim, Selim; Sarı, Sacit
Ekonomik birimler üzerindeki doğrudan etkisinden dolayı enflasyon oranıve işsizlik oranı ekonomideki temel değişkenlerdir. Bu sebeple ekonomipolitikaları oluşturulurken bu iki değişkene son derece büyük önemverilmekte; özellikle siyasi vaatlerinin en büyük kısmını enflasyon ve işsizlikrakamları üzerine kurgulamaktadırlar. Hal böyleyken iktisatçılar da uzunzamandır enflasyonla işsizlik arasındaki ilişki üzerine yoğunlaşarak bu ikideğişken arasında bir ilişkisi olup olmadığı konusunda çalışmaktadırlar.Bu çalışma kapsamında enflasyon oranı ile işsizlik oranı arasındaki ilişkiTürkiye ekonomisi için 2005:01 ile 2020:08 arası aylık verilerle sınanmıştır.İlgili değişkenler arasındaki ilişkinin bir politika aracı olarak kullanılmasıolgusu Phillips eğrisi hipotezi bağlamında değerlendirildiğinde hipotezinTürkiye ekonomisi için geçerliliği sınanmıştır. İlgili değişkenlerin birim kökiçerip içermedikleri geleneksel birim kök testleri olan ADF ve PhillipsPerron testleriyle ve serilerde yapısal kırılmaları dikkate alan Fourier KPSSbirim kök testiyle sınanmıştır. Birim kök testi sonuçlarına göre düzeydedurağan olmayan seriler arasındaki uzun dönemli ilişki Fourier Shin eşbütünleşme testiyle sınanmıştır. Bulgular, seriler arasında eş bütünleşmeninolmadığını, enflasyon oranı ile işsizlik oranı arasında uzun dönemli bir ilişkiolmadığını göstermiştir. Bu bağlamda Phillips eğrisi hipotezinin Türkiyeekonomisi için geçerli olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Seriler arasında birilişki tespit edilememesi Yeni Klasik ve Yeni Keynesyen ekolün eğriyle ilgiliçıkarımlarıyla uyumludur. Değişkenler arasındaki uzun dönemli katsayılarise Dinamik En Küçük Kareler (DOLS) yöntemiyle sınanmıştır. İşsizlikoranlarında %1’lik artış enflasyon oranlarını yaklaşık olarak %1artırmaktadır. İşsizlik oranının bağımlı değişken olduğu modelde, enflasyonoranındaki %1’lik artış işsizlik oranını %0.23 oranında artmasına nedenolmaktadır. Bu bağlamda incelenen dönemde Türkiye ekonomisinde yüksekenflasyon ve çıktı açığına bağlı olarak yüksek işsizlik oranlarının görülmesistagflasyon olgusunun olduğunu göstermektedir.
AtıfTR Dizin10İncele - MakaleAçık Erişim2021Scopus SJRQ3Demirköprü Baraj Gölü’nde İlk Dreissena polymorpha (Pallas, 1771) ve Unio pictorum (Linnaeus, 1758) Kaydı ve Bazı Biyometrik Parametrelerinin Değerlendirilmesi
Kocabaş, Mehmet; Kutluyer Kocabaş, Filiz
Manisa İli sınırları içerisinde yer alan Demirköprü Baraj Gölü’nde yaşayan Dreissena polymorpha (Pallas, 1771) ve Unio pictorum (Linnaeus, 1758) türlerine ait bazı biyometrik özellikler çalışılmıştır. Çalışma alanında toplanan bireylere ait uzunluk (mm), genişlik (mm), yükseklik (mm) verileri dijital kumpas ile; bireylerin ağırlıkları (g) hassas terazi kullanılarak ölçülmüştür. Bireylere ait veriler sırasıyla; ortalama kabuk uzunluğu 30.48±5.40 ve 61.02±7.78 mm, kabuk genişliği 14.48±2.33 ve 32.01±4.48 mm, kabuk yüksekliği 14.72±3.02 ve 17.87±3.43 mm ve ağırlığı 5.19±0.94 ve 23.08±2.90 g olarak belirlenmiştir. Temel bileşenler analizine göre, her iki tür için kabuk yüksekliği, kabuk genişliği, kabuk uzunluğu ve ağırlık arasında güçlü bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Toplam varyansın U. pictorum ve D. polymorpha türleri için % 97.913 ve % 94.379’luk kısmının iki temel bileşen tarafından açıklanmış olduğu tespit edilmiştir. D. polymorpha ve U. pictorum türü bu çalışma ile Demirköprü Baraj Gölü’nden ilk defa rapor edilmiştir.
AtıfOpenAlex2TR Dizin2İncele - MakaleAçık Erişim2021Comparison of Current Metaheuristic Optimization Algorithms by Using Benchmark Functions
Kızıloluk, Soner; Can, Umit
There are dozens of metaheuristic optimization methods inspired by the swarm behaviors of creatures in nature, plants, human-specific phenomena, events in scientific fields such as physics, mathematics, biology and chemistry. These methods are successful in certain problems but not in all problems. Therefore, new metaheuristic methods are suggested by researchers frequently. In this study, for the first time, six up-to-date metaheuristic optimization algorithms, namely Jellyfish Search Optimizer, Carnivorous Plant Algorithm, Giza Pyramids Construction Algorithm, Gradient Based Optimizer, Student Based Psychology Optimization and Tunicate Swarm Optimization, were compared by using 10 mathematical benchmark functions with 10, 30 and 50 dimensions. According to the results obtained, Student Based Psychology Optimization gave the best results in 7 out of 10 benchmark functions. It was observed that Gradient Based Optimizer gave the best results in 4 benchmark functions. Carnivorous Plant Algorithm and Tunicate Swarm Optimization showed the worst performance. In order to compare in terms of time, algorithms were run at 1000 iterations in 50- dimensional benchmark functions. When the average run times obtained are examined, it is seen that Jellyfish Search Optimizer and Tunicate Swarm Optimization are the fastest running algorithms. Carnivorous Plant Algorithm and Student Based Psychology Optimization were the slowest running algorithms.
AtıfOpenAlex3TR Dizin3İncele - MakaleAçık Erişim2020Ortaokul Matematik Ders Kitaplarının Matematik Öğretmenleri Tarafından Değerlendirilmesi
İlhan, Aziz; Korkmaz, Ebru; Tutak, Tayfun
Bu araştırmanın amacı, ortaokul matematik ders kitaplarını öğretmen görüşlerine göre değerlendirmektir. Bu genel amaçdoğrultusunda çalışmada, ders kitaplarının Liselere Giriş Sınavı (LGS)’ye uygunluğu, öğretim sürecinde aktif kullanımı, okullardauygulanan eğitim müfredatına uygunluğu ve eğitim faaliyetlerindeki ekstra kaynak ihtiyacı da araştırılmıştır. Dolayısıyla araştırmadadurum çalışması yapılmıştır. Veriler analiz edilirken içerik analizi yöntemi tercih edilmiş, frekanslara göre kodlar, kodlara görekategoriler ve kategorilere göre frekanslar oluşturulmuştur. Araştırmanın örneklemini, Türkiye’nin Doğu Anadolu bölgesinde bulunanorta büyüklükteki bir ildeki yedi farklı ortaokulda görev yapan yirmi dört ortaokul matematik öğretmeni oluşturmaktadır. Örneklemseçiminde öncelikle okullar tespit edilmiş, daha sonra bu okullardan hizmet deneyimi en az 5 yıl olan öğretmenler tercih edilmiştir. Buörneklemi oluşturan öğretmenler gönüllülük esasına göre belirlenmiştir. Ayrıca örneklem belirlenirken zaman ve işgücü koşulları gözönünde bulundurulmuştur. Dolayısıyla araştırma örneklemi seçilirken uygun örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Çalışmada veritoplama aracı olarak araştırmacılar tarafından geliştirilmiş beş adet açık uçlu sorudan oluşan yapılandırılmış görüşme formukullanılmıştır. Bu form geliştirilirken üç adet matematik eğitimi alanında uzman akademisyenin görüşü alınmıştır. Formun güvenirliğiiçin KAPPA değeri 0,922 olarak hesaplanmış, güvenilir olduğuna karar verilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgulara göreöğretmenlerin büyük çoğunluğu ders kitaplarının LGS’ye uygun olmadığını düşünmektedirler. Bir kısmı ise mevcut kitaplarınbirtakım özellikleri gözden geçirilerek geliştirilebileceği düşüncesindedir. Ayrıca öğretmenlerin büyük çoğunluğu ders kitaplarınıderste aktif bir şekilde kullanmayı tercih etmezken, ders kitaplarını daha çok öğrencilere ödev vermek amacıyla kullanmaktadır.Bununla birlikte öğretmenlerin ders kitaplarının yetersiz olduğunu düşündükleri için öğrencileri ek kaynak kitaplara yönlendirdikleritespit edilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular çerçevesinde ileride bu alanda çalışmak isteyen araştırmacılara ortaokul matematikders kitaplarının kullanımına ve geliştirilmesine ilişkin birtakım önerilerde bulunulmuştur.
AtıfOpenAlex25TR Dizin16İncele - MakaleYalnız künye2020Akarsulardaki sediment taşınımının yapay sinir ağları ve anfıs yöntemleri kullanılarak tespiti
Acar, Ramazan; Saplioglu, Kemal
İçme suyu ile kullanma suyunun temini, akarsulardaki kirlilik seviyesi ve baraj, bağlama gibi su yapılarınınprojelendirilmesi gibi çalışmalarda sediment miktarının tahmini çok önemlidir. Bu çalışmada, Fırat Havzası üzerindeki Göynük Çayı, Murat Nehri ve Peri Suyu gibi nehirler sediment taşınımı konusunda irdelenmiştir. Bölgedeki istasyonlar için yapay sinir ağları (YSA) ve uyarlamalı ağ tabanlı bulanık çıkarım sistemi (ANFIS) gibi yöntemler denenmiştir. Bu üç istasyona ait uygulamalarda debi(Q), sediment(Qs), sıcaklık(T) ve yağış(P) verilerinden faydalanılmıştır. Bu veriler ile üç istasyon için sediment tahmin modelleri oluşturulmuştur. Oluşturulan bu modeller hem eğitim hem de test aşamalarında regresyon katsayısı (R2) ve ortalama yüzde hatası (OYH) bakımından karşılaştırılmıştır. Regresyon katsayısı bakımındaneğitim ve test aşamalarında en başarılı sonuç yapay sinir ağlarından elde edilmiştir. Ortalama yüzde hatası bakımından ise YSA ve ANFIS yöntemlerinden hem eğitim hem de test aşamalarında birbirlerine yakın sonuçlar elde edilmiştir.
AtıfTR Dizin4İncele - MakaleAçık Erişim2020Determination of Microbiological Quality of Fermented Sausage Samples by Fuzzy Logic Approach
Ertekin, Özlem; Kaya, Sema Kayapinar
Mathematical methods may be useful in cases with certainty by using numerical data, but may be insufficient in cases of uncertainty. One of the uncertainties is the quality assessment in the food industry. In this case, one of the methods that can be used is fuzzy logic method. In this study, a fuzzy logic based decision support system was designed for the classification of sausage samples into quality classes. The inputs of the system are Micrococcus/Staphylococcus, Lactobacillus, Yeast-mold count values of fermented sausage samples. The output of the fuzzy system was sausage quality assessment. In order to determine the success of the experimental study, a comparison was made with expert decisions and the system was found to be successful at 85%. The system was modeled using Matlab R2016a package program.
- MakaleYalnız künye2019Döviz Kurlarında Periyodik Dalgalanmalar
Balibey, Mesut; Akdi, Yilmaz
Bu çalışmada Türkiye ekonomisindeki 02.01.2013 ile 11.12.2018 dönemi günlük (5 işgünü) döviz kurlarındaki döngüler, periodogramlar yardımıyla belirlenmeye çalışılmıştır.Çalışmada günlük Türk lirası karşısında Dolar kapanış (Xt) ve Euro kapanış (Yt) değerleridikkate alınmıştır. Analizler sonucunda bu iki serinin de aynı periyodlarda hareket ettiğigözlenmiştir. Günlük döviz kurlarının durağanlığı standart birim kök testlerinin yanındaperiodogram tabanlı birim kök testi ile de sınanmış ve her iki serinin de birinci derecedenbütünleşik olduğu gözlenmiştir. Birinci derece fark serilerinde 4, 6 ve 7 günlük periyodlargözlenmiştir.