Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
Yazarlar
- Bulut, Hasan(53)
- Baskonus, Haci Mehmet(52)
- Alataş, Mevlüt(39)
- Gul, Muhammet(39)
- Serdar, Osman(38)
- Güler, Ömer(37)
- Akkurt, Nevzat(31)
- Benzer, Fulya(30)
- Sulaiman, Tukur Abdulkadir(29)
- Yucesan, Melih(29)
- Zengin, Gokhan(29)
- Kocabaş, Mehmet(28)
- Topal, Murat(26)
- Batan, Nevzat(25)
- Kök, Mediha(25)
- Ezer, Tülay(24)
- Paksoy, Mehmet Yavuz(24)
- Yildirim, Ozal(23)
- Tekin, H.O.(22)
- Utku, Anıl(22)
- ALMisned, Ghada(21)
- Ince, Muharrem(21)
- Öbek, Erdal(21)
- Erten, Fusun(20)
- Aslan, Naim(19)
- Celik, Erkan(19)
- Yildirim, Numan(19)
- Cakilcioglu, Ugur(18)
- Dal, Murat(18)
- Dal, Nursel Alp(18)
- Sahin, Kazim(18)
- Özkaynak, Fatih(18)
- Aslan, Alper(17)
- Erata, Hüseyin(17)
- Orhan, Cemal(17)
- Ergen, Burhan(16)
- Tanyol, Mehtap(16)
- Demir, Yakup(15)
- Etli, Serkan(15)
- Işık, Erdem(15)
Yayınlar
- MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ2Bernstein-smoothed estimation and bootstrap inference for the lower-tail Spearman's rho curve
Lyu, Guanjie; Ouimet, Frédéric; Susam, Selim O.
This paper studies a Bernstein-smoothed plug-in estimator for the lower-tail Spearman's rho curve, a rank-based measure of local concordance defined through a normalized copula integral over the lower-left square (Formula presented.). The estimator applies the lower-tail Spearman functional to the empirical Bernstein copula and introduces a degree parameter that controls finite-sample regularization. The contribution is target-specific estimation and inference for the lower-tail Spearman's rho curve rather than a new general-purpose copula estimator. We establish uniform strong consistency on compact intervals away from zero whenever (Formula presented.). Under a target-specific integrated Bernstein-bias condition and (Formula presented.), we derive functional weak convergence with the same first-order Gaussian limit as the empirical copula-based estimator; this degree regime includes (Formula presented.). For inference, we justify a smoothed beta bootstrap based on sampling from the empirical beta copula and construct pointwise confidence intervals from the absolute centred bootstrap root. Monte Carlo experiments for the Farlie–Gumbel–Morgenstern, Gaussian, Clayton, and Frank copulas assess pointwise coverage over the threshold grid and show that Bernstein smoothing generally reduces integrated variance and often lowers mean integrated squared error under weak to moderate dependence. Additional common-sample experiments compare the proposed estimator with the empirical beta and empirical checkerboard Bernstein copula estimators in terms of pointwise error, integrated error, computation time, selected degrees, numerical stability, and pointwise coverage. A sensitivity analysis shows that (Formula presented.) is a simple theoretically admissible default that avoids the most severe oversmoothing. A descriptive application to the Loss–ALAE insurance claims data illustrates how the lower-tail Spearman's rho curve can reveal local dependence features that are not captured by the global Spearman correlation.
- MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ4Protective effects of Sodium Tetraborate on fatty acid profiles in rat hearts subject to Lead toxicity; [Efecto protector del tetraborato de sodio sobre los perfiles de ácidos grasos en el corazon de ratas, expuestas a toxicidad por plomo]
Aydin, Sevinç
This study was designed to observe the effects of sodium tetraborate on preventing lead metal toxicity damage to fatty acids in rat heart tissue. After the heart tissues were homogenized with Tris-HCl buffer, the separated pellet part was prepared for fatty acid analysis. The fatty acids in the obtained lipid extract were converted to methyl ester form and analyzed with SHIMADZU GC 2010 PLUS gas chromatography. When comparing the lead group with the lead + sodium tetraborate group, partial increases were observed in saturated fatty acid levels such as myristic acid (14:0), pentadecanoic acid (15:0), and palmitic acid (16:0), while varying increases were seen in some monounsaturated fatty acid levels such as palmitoleic acid (16:1, n-7), and oleic acid (18:1, n-9). Moreover, demonstrated varying levels of increases in all polyunsaturated fatty acids excluding the arachidonic acid (20:4, n-6) and adrenic acid (22:4, n-6) fatty acids. As the most notable fatty acid change in our study, arachidonic acid (20:4, n-6) fatty acid increasing in the lead group while decreasing in the sodium tetraborate group demonstrates that sodium tetraborate decreased the negative effects of oxidative stress on fatty acids. The results of this study provide supporting evidence for the potential use of sodium tetraborate in drug design to prevent the toxic effects of lead.
- MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ1The Strategic Use of Instructor Visibility in Educational Videos: An Eye-Tracking Data-Based Study
Türel, Yalın Kılıç; Alpsülün, Mustafa; Yuruk, Süleyman Eren; Aslan, Alper; Kokoç, Mehmet; Polat, Hamza; Öztürk Akca, Cemile; Kurşun, Engin
This study developed an exploratory heuristic decision-support framework for dynamically regulating instructor visibility in instructional videos based on learners’ eye-tracking data. Eye-movement data were collected from 40 university students using a Tobii Pro Fusion while viewing 16 explanatory and procedural instructional videos. Instructor and Learning Content Areas of Interest were analyzed using normalized eye-tracking indicators. Descriptive analyses were complemented by Wilcoxon signed-rank tests, binary logistic regression, and receiver operating characteristic (ROC) analyses. Learners allocated significantly greater visual attention to learning content than to the instructor across both video types. Logistic regression identified instructor attention percentage, visit-related metrics, and blink frequency as significant predictors of visibility decisions. ROC analysis showed that instructor attention percentage provided the highest discriminative performance, with an optimal threshold of approximately 30%. Findings suggest that instructor visibility may be particularly appropriate during introductory, summary, and conceptually demanding segments, providing empirically grounded, attention-aware guidance for adaptive instructional video interfaces.
- MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ1Pomological and Biochemical Characterization of Autochthonous Grape Varieties Grown in Türkiye
Karasu, Yakup; Dogan, Adnan; Aykut, Semih; Ozturk, Burhan; Aglar, Erdal
Grapevine (Vitis vinifera L.) is an important fruit crop with considerable morphological and biochemical diversity, and autochthonous genotypes represent valuable genetic resources for breeding and conservation programs. Many local varieties remain underexplored in terms of pomological and antioxidant traits. Eighteen indigenous grape genotypes collected from Muş province (Eastern Anatolia, Türkiye) were evaluated using morphological and biochemical parameters, including berry traits, phenolic composition, vitamin C, and antioxidant activity. Multivariate analyses including PCA, HCA, and Pearson correlation were performed to classify genotypes and determine trait relationships. The first two PCA components explained 51.9% of the total variation. Antioxidant-related traits mainly contributed to PC1, whereas berry size and anthocyanin content influenced PC2. HCA grouped the genotypes into distinct clusters according to antioxidant capacity and pomological characteristics. Correlation analysis showed significant positive relationships among antioxidant-related parameters. Berry size traits were positively correlated with each other, but negatively associated with seed number and skin thickness. The combined use of pomological, biochemical, and multivariate analyses proved useful for genotype classification. The identification of antioxidant-rich genotypes may support future breeding and conservation studies. The results highlight the importance of indigenous grape germplasm for sustainable viticulture.
- MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ1Removal of Reactive Blue 4 Dye from Aqueous Solution with Magnetic Fe3O4@Nd/Alg Beads
Karaaslan Ayhan, Nagihan; Seker, Seda
In this study, magnetic iron oxide@neodymium/alginate (Fe3O4@Nd/Alg) beads were prepared by ionic crosslinking with neodymium (Nd) ions, then subjected to heat treatment, and for the first time, effective removal of Reactive Blue 4 (RB 4) dye from aqueous solution was achieved with these beads. For this purpose, ideal adsorption conditions that significantly affect the removal of this dye were determined. The ideal adsorption conditions were determined as pH:5, contact time (t):60 min, amount of magnetic Fe3O4@Nd/Alg bead (m):10 mg, initial RB 4 dye concentration (C0):25 mg/L, temperature (T): 25 °C. Adsorption isotherm, kinetic and thermodynamic studies were carried out under the ideal adsorption conditions. The adsorption data was found to completely follow Langmuir model for RB 4 dye and the maximum adsorption capacity of RB 4 was found to be 263.16 mg/g. The adsorption kinetic data was found to be compatible with pseudo-second order and adsorption processes were explained by intraparticle diffusion. In adsorption thermodynamics studies, it has been determined that the nature of the adsorption reaction is spontaneous, endothermic and with increasing randomness. Furthermore, reuse studies of magnetic Fe3O4@Nd/Alg beads were carried out and it was determined that these beads could be used successfully up to 10 adsorption/desorption cycles.
AtıfScopus4WoS4OpenAlex4
İncele - MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ1Ajuga vestita Boiss: a “natural gold mine” for the design of novel nutraceuticals and phytopharmaceuticals
Cetiz, Mehmet Veysi; Zengin, Gokhan; Leyva-Jiménez, Francisco Javier; Fernández-Ochoa, Álvaro; de la Luz Cádiz-Gurrea, Maria; Custódio, Luísa; Rodrigues, Maria João; Pereira, Catarina G.; Lazarova, Irina; Balos, Mehmet Maruf
Members of the Ajuga genus are of significant interest due to their traditional applications in various countries, and have therefore been the subject of phytochemical research investigating their natural bioactive compounds. The aim of this study was to determine the chemical composition and biological activities of various Ajuga vestita extracts (ethyl acetate, ethanol, ethanol/water and water). The biological effects assessed included antioxidant, enzyme inhibition and cytotoxic activities. The extracts were chemically profiled using ultra-high-performance liquid chromatography – electrospray ionization – quadrupole time-of-flight mass spectrometry (UHPLC-ESI-QTOF-MS), which identified 121 compounds, including iridoids, flavonoids, and phenolic acids. The ethanol/water extract exhibited superior radical scavenging activity (2,2-Diphenyl-1-picrylhydrazyl (DPPH): 43.13 mg Trolox equivalent (TE)/g; 2,2-azino-bis-3-ethylbenzothiazoline-6-sulfonic acid (ABTS): 45.37 mg TE/g) and reducing power (cupric reducing antioxidant capacity (CUPRAC): 103.43 mg TE/g; ferric reducing antioxidant power (FRAP): 45.29 mg TE/g). Regarding enzyme inhibition, the ethanol extract exhibited the greatest inhibition of acetylcholinesterase (AChE), butyrylcholinesterase (BChE), glucosidase, and tyrosinase, whereas the ethyl acetate extract was most effective against amylase. Regarding cytotoxicity, the ethyl acetate extract exhibited the strongest effect, significantly reducing cell viability in all cell lines and having a particularly strong impact on murine bone marrow stromal (S17) cells, with viability at 30.8 ± 2.7% at a concentration of 100 µg/mL. By contrast, the aqueous extract exhibited low cytotoxicity, maintaining high cell viability (over 94% at 50 µg/mL and over 74% at 100 µg/mL). Additionally, network pharmacology, molecular docking and molecular dynamics simulations were employed to investigate the multi-target mechanisms and binding stability of A. vestita phytochemicals. These findings provide new, detailed insights into A. vestita and suggest its potential as a raw material for developing health-promoting nutraceutical and pharmaceutical products.
- MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ1The Efficacy of Structured Exercise Program Versus Aerobic Exercise in Tension-Type Headache: A Randomised Clinical Trial
Ataş, Kübra; Mutlu, Ebru Kaya
Background: Despite the widespread use of exercise in managing tension-type headache, there remains a lack of research on the effectiveness of combined structured exercise programs. The aim of this study was to investigate the effects of a structured exercise program versus aerobic exercise of equal duration on tension-type headache (TTH). Methods: Fifty-four female participants aged between 18 and 55 years were randomised to receive a 12-week exercise program, conducted twice a week for 45 min per session. The Structured Exercise Group (SEG) participated in a combination of aerobic, strengthening, and stretching exercises, whereas the Aerobic Exercise Group (AEG) performed only aerobic exercises. The primary outcome measure was the Headache Impact Test (HIT-6), a quality-of-life questionnaire. Secondary outcome measures included headache intensity, disability level, pressure pain threshold, proprioception, muscle strength, cervical posture, exercise capacity, anxiety, and depression. Results: Both groups showed statistically significant improvements in quality of life, pain intensity, disability, anxiety, depression, exercise capacity, pressure pain threshold, and proprioception (p < 0.05). Between-group comparisons revealed that the SEG demonstrated significantly greater improvements in quality of life, pressure pain threshold, proprioception, muscle strength, and posture (p < 0.05), whereas the AEG showed superior gains in exercise capacity (p < 0.05). Conclusion: Both exercise programs appear similarly effective for self-reported outcomes. Based on clinical measurement results, we recommend incorporating strengthening and stretching exercises into the aerobic exercise program and extending the duration to 12 weeks for additional benefits. Significance Statement: This study highlights the clinical value of supervised, physiotherapist-led exercise and the integration of personalised, multi-component strategies in managing tension-type headache. While both structured and aerobic programs improved pain, activity, and participation, the structured approach provided additional benefits in pressure pain threshold, proprioception, muscle strength, and posture. Tailoring interventions to individual clinical needs and extending the duration beyond 8 weeks may further enhance outcomes.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Bölgesel bir örgüt olarak Arap Birliği'nin Ortadoğu siyasetindeki rolü
İbrahim Özsoy
Bölgesel örgütler özellikle küreselleşme sürecinin hız kazandığı 1990'lı yıllarla birlikte uluslararası ilişkilerin önemli aktörlerinden biri haline gelmiştir. Bunun temel nedeni, küreselleşme sürecine ek olarak ilerleyen bölgeselleşmenin, bölgesel iş birliğine ve devletlerin birbirleri ile koordinasyon halinde hareket etmelerine daha fazla olanak tanıyan bir olgu olmasıdır. Bu olgunun bir sonucu olarak ortaya çıkan bölgesel örgütler ise üyesi olan devletlere sorunları doğrudan müzakere etme, askeri, ekonomik, kültürel veya siyasal anlamda iş birliği yapma olanağı tanıyarak uluslararası siyasete etki eden bir aktör haline gelmiştir. Belirli bir coğrafya içerisinde faaliyet yürüten bölgesel örgütler, ortak düşünce, değer, kültür, dinsel veya etnik kimlik, ekonomik, sosyal ve siyasi amaçlar doğrultusunda gönüllü olarak iş birliği yapan devletlerin oluşturduğu yapılardır. Bu kapsamdan hareketle değerlendirildiğinde Avrupa Birliği, Şangay İşbirliği Örgütü gibi etkin bölgesel örgütlerden biri de Arap Birliği'dir. Ortadoğu veya daha geniş bir tanımla Arap coğrafyasında faaliyet gösteren bir bölgesel örgüt olan Arap Birliği, kökleri 18. yüzyılda başlayan ve 19. yüzyılda iyiden iyiye yükselen Arap milliyetçiliğinde olan bir bölgesel örgüttür. Arap milliyetçiliğinin pratikteki önemli bir uygulaması olarak karşımıza çıkan Arap Birliği, 22 Mart 1945 tarihinde Mısır, Irak, Ürdün, Lübnan, Suudi Arabistan ve Suriye devletleri tarafından imzalanan anlaşma ile Kahire'de kurulmuştur. Bu tarihten itibaren aktif bir bölgesel örgüt olarak faaliyetlerini sürdüren Arap Birliği, gerek kurulduğu coğrafyanın jeostratejik öneminden gerekse Arap devletlerinin kendi aralarındaki veya içlerindeki sorunlardan kaynaklı birçok problemle karşı karşıya gelmiştir. Bu tezin amacı Arap Birliği'nin Ortadoğu siyasetindeki rolünün analiz edilmesidir. Tezin temel iddiası, Arap devletlerinin bölgesel temelli ekonomik, siyasal toplumsal ve askeri konularda birlikte hareket edebilme ve iş birliği yapabilme kapasitesini arttırma amacıyla kurulan Arap Birliği'nin kuruluşundan günümüzde kadar geçen süreçte başarılı bir sınav verememesidir. Bu iddia bağlamında tezde Arap Birliği'nin Arap-İsrail savaşları, Körfez Savaşları, Filistin Kurtuluş Örgütü'nün kuruluşu, Lübnan İç Savaşı, İran Irak Savaşı, Arap Baharı gibi birçok önemli bölgesel olaya verdiği reaksiyonlar ve bu reaksiyonların etkililiği incelenmektedir. Tez kapsamında yapılan ayrıntılı olay incelemelerinden hareketle Arap Birliği'ne üye devletlerin kendi menfaatleri doğrultusundaki hareket etme tercihlerinin ve Arap coğrafyasında etkili olan küresel aktörlerle kurdukları çıkar ilişkilerinin birliğin etkin ve güçlü bir bölgesel örgüt olmasını engellediği sonucuna ulaşılmıştır.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Farklı helis açılarıyla üretilen tisin, zrn, altin, alcrn, kaplanmış tungsten karbür parmak frezelerin metal yüzeyini aşındırma ve talaş kaldırma performanslarının karşılaştırılması
Cem Arslan
Talaşlı imalat yöntemlerinden biri olan frezeleme işlemi, günümüz sanayisinde en çok kullanılan talaşlı imalat yöntemlerinden biridir. Günümüzde HSS ve Tungsten Karbür (WC) parmak frezeler yaygın şekilde kullanılmaktadır. HSS frezeler gelişen malzeme teknolojisi ve imalat yöntemleriyle birlikte yerini WC parmak frezelere bırakmıştır. Bir parmak frezede bulunması gereken özellikler, yüksek hızlarda kesme yapabilmesi ve aşınma ömrünün uzun olmasıdır. Tungsten Karbür (WC) parmak frezeler ultra sertliklerinden dolayı takım aşınmalarına karşı dayanıklıdır. Bu çalışmada WC parmak frezeler geliştirilmesi üzerine çalışılmıştır. Parmak frezelerde helis açıları değiştirilerek talaşlı üretim açısından analizi yapılmıştır. Bu analizlerde helis açısının değiştirilmesiyle aşınma ömrünün uzadığı görülmüştür. Bu da bir kesici takımdan istenen en önemli özelliktir. Yine bu çalışmamızda aşınma dayanımı yüksek olan parmak frezelere ZrN, AlTiN, AlCrN, TiSiN kaplamaları yaparak aşınma dayanımları ve kesme ömürleri daha da artırılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda 30, 50, 60 derecelik helisel açısına sahip parmak frezenin kullanımının daha avantajlı olacağı kaplama açısından ise AlTiN kaplamanın hem parmak freze ömrü açısından hem aşınma açısından diğer kaplamalara göre üstünlüklerinin olduğu görülmüştür. Üretilen parmak frezelerin ana malzemesi olan WC'ün kaplamalarla olan yapısal bağını daha iyi görebilmek için mikro yapı analizleri sonucunda dört kaplama malzemesinin de yapısal olarak uyumlu olduğu görülmüştür. Daha farklı alaşım elementleri kullanılarak veya kullanılan kaplamaları değiştirilerek yapılacak çalışmaların parmak frezelerin karakteristiklerini belirlemekte ışık tutacağı düşünülmektedir.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Tunceli ili Hozat ilçesi merkez deresi taşkın kontrolü
Yağmur Elif Yavuz
Bu tez çalışmasında, Tunceli iline bağlı Hozat ilçesinden geçen Hozat Deresi'nin taşkın riski analiz edilmiştir. Taşkın, yoğun yağış, kar erimesi veya ani su baskınları sonucunda nehir ve derelerin yataklarından taşarak çevresel, ekonomik ve sosyal zararlar doğurması durumudur. Taşkınlara; iklim değişikliği, düzensiz yağış rejimi, yanlış arazi kullanımı, ormansızlaşma ve altyapı eksiklikleri gibi birçok faktör neden olabilmektedir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, Hozat Deresi'nde taşkın potansiyelini değerlendirmek, olası taşkın risklerini belirlemek ve taşkın yönetimi açısından önerilerde bulunmaktır. Son yıllarda ülkemizde artan taşkın olayları, ciddi can ve mal kayıplarına yol açmaktadır. Bu kapsamda taşkın risklerinin azaltılması, doğru hidrolojik ve hidrolik yöntemlerle yapılan hesaplamalar ve etkin taşkın yönetimi stratejilerinin geliştirilmesiyle mümkün olmaktadır. Bu çalışmada, Tunceli ili Hozat ilçesi merkezinden geçen derelerin taşkın riskleri incelenmiş, özellikle Dere 1 üzerinde çalışmalar yapılmıştır. Çalışmada öncelikle arazi etütleri gerçekleştirilmiş, havzanın morfolojik ve topoğrafik özellikleri belirlenmiştir. Bölge, karasal iklim özellikleri ve yıllık ortalama 939 mm yağış değerine sahiptir. Ayrıca 2015–2023 yılları arasındaki Hozat Meteoroloji İstasyonu verileri değerlendirilmiştir. Havza eğiminin düşük (%0–3) olması ve dere kenarlarında imara açılmış alanların bulunması, taşkın riskini artırmaktadır. Taşkın debileri, Mockus yöntemi kullanılarak hesaplanmıştır. Yapılan analizlerde Dere 1 için 9,44 km²'lik havzada Q100 debisi 15,19 m³/s olarak bulunmuştur. Ayrıca Q2'den Q500'e kadar çeşitli tekerrür periyotlarına ait taşkın debileri belirlenmiştir. Hidrolik hesaplarda Manning pürüzlülük katsayısı (n=0,025) ve modifiye Cowan metodu kullanılmıştır. Hidrolik kesit tahkikleri sonucunda, Dere 1 için Q500 debisine göre 9 adet betonarme brit yapılması önerilmiş, kesitlerin debiyi karşılamada yeterli olduğu görülmüştür. Sonuçlar, taşkın riskinin azaltılabilmesi için hem yapısal önlemlerin (brit, duvar, bent, gölet, kanal ıslahı vb.) hem de yapısal olmayan önlemlerin (erken uyarı sistemleri, imar planlarının düzenlenmesi, halkın bilinçlendirilmesi) birlikte ele alınması gerektiğini göstermektedir.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Standart yağış indeksi kullanılarak Tunceli ili kuraklık analizi
Rokay Doğan
Kuraklık; ekosistemler, tarımsal üretim, su kaynakları ve insan yaşamı üzerinde önemli etkileri olan karmaşık bir doğal afettir. Özellikle iklim değişikliğinin etkileriyle birlikte kuraklık olaylarının sıklığı ve şiddeti artmaktadır. Bu bağlamda, kuraklığın izlenmesi, değerlendirilmesi ve yönetimi giderek daha kritik hale gelmiştir. Bu tez çalışmasında, Tunceli ilinde meteorolojik kuraklık durumu, Standart Yağış İndeksi (SYİ) yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmada, Meteoroloji Genel Müdürlüğü'ne bağlı Tunceli ilindeki 10 otomatik meteoroloji gözlem istasyonuna ait 2012–2023 yılları arasındaki aylık yağış verileri kullanılmıştır. Elde edilen veriler, DrinC v1.7 yazılımı aracılığıyla SYİ değerlerine dönüştürülmüş; bu değerler üzerinden aylık, mevsimsel ve yıllık kuraklık analizleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, elde edilen kuraklık indeksleri ArcGIS programı yardımıyla haritalandırılarak mekânsal dağılım analizleri yapılmıştır. Analiz sonuçları, çalışma periyodunda ortalama aylık yağışın 52,09 mm olduğunu ve bölgenin belirgin kuraklık eğilimleri sergilediğini göstermiştir. İncelenen dönemde ayların ortalama %36,50'si kurak geçerken, %33,60'ı nemli dönem olarak kaydedilmiştir. Kurak dönemlerin oransal baskınlığı, bölgenin su kaynakları ve ekolojik denge açısından taşıdığı risklerin altını çizen somut bir göstergedir. Bu çalışma, hem Tunceli özelinde kuraklık eğilimlerinin anlaşılmasına katkı sağlamakta hem de kuraklık riskine karşı alınabilecek önlemler için bilimsel bir temel sunmaktadır. Ayrıca, SYİ yönteminin bölgesel düzeyde uygulanabilirliğini test ederek, benzer coğrafi ve iklimsel özellikler taşıyan alanlar için örnek teşkil etmektedir.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Öğretmenlerin spor farkındalık düzeylerinin incelenmesi
Fatma Adıyaman
Bu çalışma, Tunceli ilinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda görev yapan öğretmenlerin spor farkındalık düzeylerinin incelenmesi amaçlanmıştır. 2024-2025 eğitim ve öğretim yılında Tunceli ili Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda çalışan 1020 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise rastgele örneklem yöntemi ile seçilmiş 305 öğretmen oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak, 6 soruluk kişisel bilgi formu, ve 'Spor Farkındalık Ölçeği' kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde lisanslı SPSS 26 paket programı kullanılmıştır. İstatistiksel analize başlamadan önce verilerin normallik dağılımları incelenmiş ve verilerin normallik varsayımını sağladığı görülmüştür. Bu nedenle kişisel bilgi formunda yer alan ikili değişkenlerin analizinde bağımsız örneklem t-testi, ikiden fazla değişkenlerin analizinde Tek yönlü varyans analizi(ANOVA) kullanılmıştır. Gruplar arasında ki farkların belirlenmesinde anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak esas alınmıştır. Elde edilen bulgular incelendiğinde, katılımcıların cinsiyet, yaş, medeni durum, çocuk sayısı ve spora ilgi düzeyleri ile spor farkındalık düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılığın olduğu görülmektedir. Katılımcıların ölçekten aldıkları ortalama puanlar incelendiğinde, erkeklerin kadınlara göre daha fazla spor farkındalık düzeylerine sahip olduğu görülmekle birlikte yaş olarak en genç olan grubun ve yaşı en büyük olanların, en az mesleki deneyime sahip olanların, bekar veya çocuk sahibi olmayanların ve spora karşı ilgilerinin hem izleyici hem katılımcı olanların daha fazla spor farkındalık düzeylerine sahip olduğu görülmektedir. Sonuç olarak katılımcıların ölçekten aldıkları ortalama puanlar (x=109,08) incelendiğinde, öğretmenlerin spor farkındalık seviyelerinin 'farkında' olduğu söylenebilir. Bu bağlamda öğretmenlerin spor farkındalık düzeylerinin korunması ve meslek hayatına yeni gelecek öğretmenlerinde bu konuda gelişmesi için gerekli koruyucu ve geliştirici önlemlerin alınması gerektiği söylenebilir.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Antrenör ve büro personellerinin teknoloji bağımlılık düzeylerinin karşılaştırılması
Murat İrteni
Bu çalışmada, Malatya Gençlik ve Spor İl Müdürlüklerinde görev yapan antrenör ve büro personellerinin teknoloji bağımlılık düzeylerinin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini, Malatya ilinde Gençlik ve Spor İl Müdürlüklerinde görev yapan 218 antrenör ve 321 büro personeli oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini, 264 antrenör ve büro personeli oluşturmuştur. Veri toplama amacı ile 6 soruluk kişisel bilgi formu ve teknoloji bağımlılık ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde lisanslı SPSS 26 paket programı kullanılmıştır. İstatistiksel analize başlamadan önce verilerin normallik dağılımları incelenmiş ve verilerin normallik varsayımını sağladığı görülmüştür. Bu nedenle kişisel bilgi formunda yer alan ikili değişkenlerin analizinde bağımsız örneklem t-testi, ikiden fazla değişkenlerin analizinde Tek yönlü varyans analizi(ANOVA) kullanılmıştır. Gruplar arasında ki farkların belirlenmesinde anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak esas alınmıştır. Elde edilen bulgular incelendiğinde, Teknoloji bağımlılığı ile yaş, cinsiyet, görev süresi, arasında anlamlı farklılık görülmemektedir. Diğer taraftan teknoloji bağımlılık düzeyi ile katılımcıların çalıştıkları pozisyon, günlük teknoloji aletlerle ilgilenme süresi ve düzenli spor yapma durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıkların olduğu görülmektedir. Aynı zamanda ortaya çıkan anlamlı farklılıkların ölçeğin yoksunluk alt boyutunda olduğu görülmektedir. Ölçekten alınan ortalama puanlar incelendiğinde ise katılımcıların bağımlılık düzeyinin düşük seviyede olduğu söylenebilir. Sonuç olarak katılımcıların teknoloji bağımlılık seviyeleri düşük seviyede olduğu görülse de çeşitli bağımsız değişkenlerde ortaya çıkan anlamlı farklılıkların 'yoksunluk' alt boyutunda olması katılımcıların çeşitli durumlarda yoksunluk hissettiği anlamlına geldiği söylenebilir. Bu bağlamda çeşitli önlemlerin alınması gerektiği söylenebilir.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025UNESCO kriterleri kapsamında Munzur Vadisi ve Milli Parkı'nın dünya mirası listesinde yer alabilme sürecinin incelenmesi
Songül Acar
Bu çalışma, UNESCO Dünya Miras Listesi'ne aday olan doğal ve kültürel varlıkların korunması ve yönetilmesi süreçlerine yönelik değerlendirmeleri içermektedir. Özellikle Türkiye'de yer alan Munzur Vadisi örneği üzerinden sürdürülebilir miras yönetimi yaklaşımları incelenmiş ve UNESCO kriterlerine göre mevcut durum analiz edilmiştir. Çalışmada, Dünya Mirası kavramının gelişimi, UNESCO'nun rolü, üstün evrensel değer (OUV) kavramı ve Türkiye'nin dünya mirası alanları bağlamında karşılaştığı yapısal ve yönetsel sorunlar detaylı şekilde ele alınmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinin kullanıldığı bu tezde, alan çalışmaları, belgeler ve kurumsal raporlar doğrultusunda Munzur Vadisi'nin adaylık sürecindeki fırsatlar ve engeller değerlendirilmiştir. Ayrıca, Dünya Miras Listesi'ne kabul sürecinde yerel paydaş katılımının, doğal koruma önlemlerinin ve yönetim planlarının önemi vurgulanmıştır. Elde edilen bulgular, Türkiye'de dünya mirası yönetiminde daha bütüncül ve çok aktörlü bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiğini göstermektedir. Munzur Vadisi örneği, doğal ve kültürel mirasın birlikte korunabileceği sürdürülebilir modellerin uygulanabilirliğini ortaya koymakta ve gelecekteki miras alanı başvuruları için önemli bir referans oluşturmaktadır.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Kültürel miras kapsamında Hevsel Bahçelerinin incelenmesi
Sevda Tuğrul
"Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzaj Alanı" olarak 2015 yılında UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi'ne alınan Hevsel Bahçeleri, Diyarbakır kenti için önemli bir doğal ve kültürel miras alanıdır. 8000 yıllık tarihi boyunca tarımsal faaliyetlerin yanı sıra kültürlerin gelişmesine sağladığı katkı ile Hevsel Bahçeleri'nin kültürel miras kapsamında incelenmesi çalışmanın amacı olarak belirlenmiştir. Dicle Nehri tarafından beslenen ve Diyarbakır Surları ile bir arada bulunan Hevsel Bahçeleri, kentin kültürel gelişiminde de etkili olmaktadır. Bu kapsamda Hevsel Bahçeleri ve çevresindeki yaşam alanlarına ilişkin belgeler, eserler ve akademik çalışmalar analiz edilerek kültürel mirasın izleri sürülmüş; Hevsel Bahçeleri ve Suriçi'nde belgesel fotoğraflardan oluşan alan analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışmada bahçelerin kültürel miras öğeleri; doğal yaşam, geçim kaynakları, canlılar ve mimari yapılar kapsamında belgelenmeye çalışılmıştır. Bahçelerin endüstrileşme ile karşı karşıya kaldığı ve bahçelerde yetişen ürün çeşidinde azalma olduğu görülmüştür. Hevsel Bahçeleri'nin varlığının risk altında olduğu ve korunması için çeşitli tedbirlerin alınması gerektiği önerilmiştir.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Takım sporlarına katılım sağlayan lise öğrencilerinin sportmenlik yönelimlerinin incelenmesi (Tunceli ili örneği)
Ahmet Turan Gümüşbaş
Bu araştırmada Tunceli ilinde takım sporlarına katılım sağlayan lise öğrencilerinin sportmenlik yönelimlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada Tunceli ilinde bulunan lise düzeyinde takım sporları müsabakalarına katılan 434 öğrenciye ulaşmak hedeflenmiş, ancak gönüllü olan 409 öğrenciye ulaşılmıştır. Araştırmada kişisel bilgi formu ile geçerliliği ve güvenirliliğinin kanıtlandığı "Çok Boyutlu Sportmenlik Yönelim Ölçeği" kullanılmış ve SPSS 21.0 programı kullanılarak analiz yapılmıştır. Katılımcıların verdiği cevaplara baktığımızda verilerin normal dağılım gösterdiği durumlar dikkate alınarak, iki değişken arasında "t-testi", ikiden fazla değişkenin bulunduğu durumlarda ise "ANOVA" testi uygulanmış ve yapılan hipotez testlerinde anlamlılık düzeyi 0,05 alınarak %95 güven aralığı kullanılmıştır. Ölçekten elde edilen sonuçlara göre sporda sorumluluklara bağlılık alt boyutu 21,05 skor ile en yüksek skora sahiptir. Sonrasında 19,60 skor ile kurallar ve yönetime saygı, 19,52 skor ile sosyal normlara uyum gelmektedir. Ölçekte en az skora sahip alt boyut ise 17,67 puan ile rakibe saygı alt boyutudur. Sınıf değişkenine göre; alt boyutların hiçbirinde anlamlı bir farklılık tespit edilememiştir. Cinsiyet değişkenine göre; sporda sorumluluklara bağlılık alt boyutunda kızlar lehine anlamlı bir farklılık söz konusu iken diğer alt boyutlarda anlamlı bir farklılık tespit edilememiştir. Gittiği okul türüne göre; tüm alt boyutlarda anlamlı bir farklılaşma bulunmuştur. Sosyal normlara uyum alt boyutunda; spor lisesi ve anadolu lisesi meslek lisesinden yüksek puan almıştır. Kurallar ve yönetime saygı alt boyutunda; güzel sanatlar lisesi ve anadolu lisesi meslek lisesinden yüksek puan almıştır. Sporda sorumluluklara bağlılık alt boyutunda; spor lisesi ve anadolu lisesi meslek lisesinden yüksek puan almıştır. Son olarak rakibe saygı alt boyutunda; anadolu lisesi meslek lisesinden yüksek puan almıştır. Katılım sağladığı takım sporuna göre; rakibe saygı alt boyutunda anlamlı bir farklılık bulunamazken diğer alt boyutlarda anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Sosyal normlara uyum alt boyutunda futbolu, basketbolu hentbol ve raftingi tercih edenler voleybolu tercih edenlerden yüksek puan almıştır. Kurallar ve yönetime saygı ile sporda sorumluluklara bağlılık alt boyutlarında; basketbolu tercih edenler voleybolu tercih edenlerden yüksek puan almıştır. Okul dışı lisanslı olma durumlarına göre; sosyal normlara uyum ve sporda sorumluluklara bağlılık alt boyutlarında lisanslı sporcular lehine anlamlı bir farklılık söz konusu iken diğer alt boyutlarda anlamlı bir farklılığa rastlanılmamıştır. Okul başarı durumu ve ailenin ekonomik durumu değişkenlerine göre; alt boyutların hiçbirinde anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. İstatistiksel sonuçları dikkate aldığımızda bazı önerilerde bulunacak olursak: Tunceli ilinden seçilen araştırma gurubu daha geniş bir alana yayılarak çalışma geliştirilebilir. Sadece takım sporları yapan öğrencilere değil bireysel spor yapan sporcu öğrencileri de ekleyerek araştırmanın kapsamı genişletilebilir. Küçükler, gençler ve yetişkinlere ayrı ayrı yaş ve gelişimsel özellikleri dikkate alınarak sportmenlik ile ilgili eğitimler sağlanabilir. Rakip takım ile dostluk müsabakaları düzenlenerek birbirlerine saygı duyacağı ortamlar yaratılabilir. Antrenörler, yöneticiler, alanında yetkin sporcular gibi rol model olan bireylerin davranışları iyi örnek olabilir.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Öğretmenlerin mesleki profesyonellikleri ve serbest zaman doyum düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Sultan Dilşat Gecekuşu
Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin mesleki profesyonellik düzeyleri ile serbest zaman doyum düzeyleri arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Araştırma kapsamında öğretmenlerin profesyonel tutum ve davranışlarının, boş zamanlarını değerlendirme biçimleriyle nasıl bir etkileşim içinde olduğu incelenmiş; ayrıca demografik değişkenlerin (cinsiyet, yaş, kıdem yılı, görev yapılan okul türü vb.) bu iki değişken üzerindeki etkisi de değerlendirilmiştir. Çalışma nicel araştırma yöntemine göre tasarlanmış olup, veri toplama aracı olarak anket formu kullanılmıştır. Çalışma nicel araştırma yöntemine göre tasarlanmış olup, veri toplama aracı olarak anket formu kullanılmıştır. 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı Elazığ ilindeki devlet liselerinde görev yapan 2.213 öğretmen araştırmanın evrenini, bu evrenden seçilen 250 öğretmen ise araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Araştırma bulgularına göre, öğretmenlerin mesleki profesyonellik düzeylerinin genel olarak yüksek olduğu, serbest zaman doyum düzeylerinin ise orta-yüksek düzeyde bulunduğu saptanmıştır. Araştırma bulgularına göre, öğretmenlerin mesleki profesyonellik düzeylerinin genel olarak yüksek olduğu, serbest zaman doyum düzeylerinin ise orta-yüksek düzeyde bulunduğu saptanmıştır. Bu iki değişken arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiş; öğretmenlerin boş zamanlarını etkili şekilde değerlendirmelerinin mesleklerine olan bağlılıklarını ve profesyonel tutumlarını olumlu yönde etkilediği görülmüştür. Ayrıca yaş, cinsiyet ve hizmet süresi gibi demografik değişkenler açısından anlamlı farklılıklar gözlemlenmiştir. Deneyimli öğretmenlerin mesleki profesyonellik düzeylerinin daha yüksek, genç öğretmenlerin ise serbest zaman doyum düzeylerinin daha yüksek olduğu ortaya konmuştur. Regresyon analizleri sonucunda, serbest zaman doyumunun mesleki profesyonelliğin yordayıcısı olduğu anlaşılmıştır. Bu doğrultuda, öğretmenlerin serbest zamanlarını daha verimli değerlendirmelerini sağlayacak yapılar oluşturmanın, mesleki gelişimlerini destekleyeceği ve meslek yaşam kalitelerini artıracağı sonucuna ulaşılmıştır.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Spor yaralanmalarında oluşan travmada EMDR ( göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme ) terapinin uygulanması ve etkisinin incelenmesi
Orhan Taş
Araştırmanın amacı, bireysel ya da takım sporu yapan bireylerin yaralanmaları sonucunda oluşan travmanın iyileşmesinde EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) terapinin uygulanması ve etkisinin incelenmesidir. Çalışmada danışanların sakatlıklardan sonra hem yaşadıkları travma hem de kaygı düzeyleri incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubu, Elazığ ilinde bireysel ya da takım sporu yapan 7 bireyden oluşmaktadır. Bu çalışmada karma araştırma yöntemi kullanılmıştır. Karma araştırma yöntemlerinden eş zamanlı örneklem modeli kullanılmış olup nitel ve nicel veriler ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Nitel ve nicel verilerin oluşturulmasında örneklem grubu aynıdır. Nitel bulgular danışanların ifadeleri ve tepkileriyle oluşturulmuş olup nicel bulgular da ön test-son test verileriyle ortaya çıkarılmıştır. Daha sonra nitel ve nicel veriler birleştirilerek değerlendirme yapılmıştır. Bu araştırmada nicel veri toplama aracı olarak; travmatik tepkilerin ölçülmesi aşamasında SUD ve VOC puanları kullanılarak değerlendirmesi yapılmıştır. Ayrıca kaygı düzeylerinin ölçülmesi aşamasında Spor Yaralanmaları Kaygı Ölçeği kullanılmıştır. EMDR terapi tekniği ile travmatik tepkilerde, SUD (Subjective Unit of Disturbance) olumsuz biliş puanlarının ortalama"8-9" dan "0" a düştüğü ve VoC (Validity of Cognition) olumlu biliş puanlarının ortalama "1-2" den "7" ye çıktığı gözlemlenmiştir. Bu puanlardaki değişim danışanların travmatik düşünce, duygu ve tepkilerinde EMDR terapi tekniğinin faydalı olduğunu ortaya çıkarmıştır. Ayrıca bu teknik kullanıldıktan sonra danışanlarda uygulanan Spor Yaralanmaları Kaygı Ölçeğinde yer alan yeteneğini kaybetme kaygısı, zayıf algılanma kaygısı, acı çekme kaygısı, hayal kırıklığına uğratma kaygısı, sosyal desteği kaybetme kaygısı ve yeniden yaralanma kaygısı gibi değerlerde anlamlı düzeyde bir düşüş olduğu sonucuna varılmıştır. Bu çalışma, yaralanma ve sakatlık sonrasında yaşanan travma ve kaygıda EMDR tekniğinin etkili olduğunu göstermektedir. Ancak konu hakkında daha geniş katılımlı çalışmalar yapılmasının sporcularımıza ve spor psikolojisi alanına önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Okul sporlarının ortaokul öğrencilerinin fiziksel gelişimlerine etkisi: Elazığ ili örneği
Ömer Çiftçioğlu
Bu çalışmamızın amacı okul sporlarına katılan ve katılmayan ortaokul öğrencileri arasındaki fiziksel farkları belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda hazırlanan fiziksel ölçüm formu içinde yer alan değişkenler doğrultusunda öğrenciler arasındaki farklar belirlenecektir. Elde edilen sonuçların incelenmesi ile öğrencileri spora yönlendirmek, spor yapmalarını teşvik etmek, belirli spor dallarında başarılı olabilecekleri bilincini yerleştirmek ve spor yapmaları durumunda fizyolojik farklılıkların oluştuğunu göstermek hedeflenmiştir. Çalışma, SPSS 23.0 programı kullanılarak yapılan istatistiksel analizlerle, öğrencilerin fiziksel performansları ve bu performansların demografik faktörlere göre farklılıkları incelenmiştir. İkili karşılaştırmalar için Mann-Whitney U testi, normal dağılım için Kolmogorov-Smirnov testi ve Shapiro-Wilk testi kullanılmıştır. Ayrıca, cinsiyet ve okul sporlarına katılma durumu gibi faktörlerin etkisini belirlemek amacıyla yapılan T testi ve MANOVA testi sonuçları da değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları, öğrencilerin fiziksel test performansları üzerinde okul sporlarına katılma durumunun önemli bir etkisi olduğunu ortaya koymaktadır. Örneğin, okul sporlarına katılan öğrenciler şınav, mekik, dikey sıçrama ve kol kuvveti gibi testlerde okul sporlarına katılmayan öğrencilere kıyasla anlamlı derecede daha iyi performans sergilemiştir. Ayrıca, kilo gibi parametrelerde de farklar gözlemlenmiştir. Cinsiyet bazında yapılan analizlerde, erkek öğrencilerin genellikle kadınlara göre daha yüksek fiziksel performans gösterdiği bulunmuştur. Şınav ve mekik testlerinde erkekler daha yüksek ortalamalarla başarılı olmuştur. 20 metre koşu testinde de erkek öğrenciler daha hızlı koşmuşlardır. Ancak, boy ve çeviklik gibi bazı parametrelerde cinsiyetler arasında anlamlı fark gözlemlenmemiştir. Kol kuvveti testinde ise erkeklerin daha güçlü olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, spor yapma durumu ve cinsiyet, öğrencilerin fiziksel test sonuçları üzerinde belirgin bir etkiye sahiptir. MANOVA testi ve T testleri bu etkileşimi doğrulamış, spor yapan öğrencilerin fiziksel olarak daha iyi bir duruma sahip olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, fiziksel aktivitelerin öğrencilerin genel fiziksel gelişimleri üzerinde önemli bir rol oynadığını ve spor yapmanın bu gelişimleri iyileştirme potansiyeline sahip olduğunu vurgulamaktadır.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Gençlik ve Spor İl Müdürlüğünde görev yapan personelinspor tesislerinin yeterliliğine ilişkin görüşlerinin incelenmesi (Tunceli ili örneği)
Selim Zehir
Araştırmanın temel amacı, Tunceli Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü bünyesinde görev yapan personelin, hizmet verdikleri spor tesislerinin fiziki, teknik, personel ve işlevsel yeterliliğine ilişkin görüşlerini ortaya koymaktır. Bu bağlamda; mevcut tesislerin altyapısı, ekipman donanımı, bakım-onarım süreçleri, kullanım verimliliği ve hizmet kalitesine yönelik algılar analiz edilerek, mevcut durumun güçlü ve zayıf yönleri belirlenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, spor tesislerinin daha etkin kullanımı ve geliştirilmesine yönelik öneriler sunulması amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini, Tunceli Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü'ne bağlı spor tesislerinde görev yapan tüm personel oluşturmaktadır. Örneklem grubunu ise gönüllülük esasına göre belirlenen, 27'si kadın ve 23'ü erkek olmak üzere toplam 50 personel oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak, Nacar (2011) tarafından geliştirilen "Spor Tesislerinin Yeterlilik Düzeylerinin Belirlenmesi Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 26.0 istatistik paket programından yararlanılmış; betimleyici istatistiklerin yanı sıra, gruplar arası farklılıkları belirlemek amacıyla Bağımsız Örneklem t-testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) uygulanmıştır. Araştırma bulgularına göre, müdürler spor tesislerini genel olarak yeterli bulurken, diğer personel bu görüşe katılmamaktadır. Bu durum, kurumdaki görev ve sorumluluklara bağlı olarak tesis yeterliliğine ilişkin algıların farklılık gösterebildiğini ortaya koymaktadır.
